GÓP NHẶT CÁT ĐÁ

Thiền Sư MUJU

ÐỖ ĐÌNH ĐỒNG dịch

Lá Bối – 1971

Tạo eBook: Goldfish

Ngày hoàn thành: 26/06/2013

http://www.e-thuvien.com

MỤC LỤC

Lời giới thiệu

1. Một tách trà

2. Được viên kim cương trên con đường lầy

3. Thế à?

4. Vâng lời

5. Nếu yêu, hãy yêu công khai

6. Không có yêu thương tử tế

7. Thông báo

8. Đại Lãng (Sóng Lớn)

9. Người ta không thể ăn cắp mặt trăng

10. Bài thơ cuối cùng của Hoshin

11. Câu chuyện Shunkai

12. Người Trung Hoa Hạnh Phúc

13. Một Ông Phật

14. Ðường lầy

15. Shoun và Mẹ

16. Không xa Phật tánh

17. Hà tiện lời dạy

18. Một ngụ ngôn

19. Đệ Nhất Đế

20. Lời khuyên của Mẹ

19. Âm thanh của một bàn tay

22. Tim tôi bừng cháy như lửa

23. Cái chết của Eshun

24. Tụng kinh

25. Ba ngày nữa

26. Cuộc đối thoại mặc cả chỗ ở

27. Giọng nói của Hạnh Phúc

28. Hãy mở kho tàng của riêng anh

29. Không nước, không trăng

30. Danh thiếp

31. Mọi thứ đều ngon nhất

32. Một phân thời gian ngàn phân ngọc

33. Bàn tay của MoKuSen

34. Nụ cười trong đời Mokugen

35. Thiền trong mọi phút

36. Mưa hoa

37. Xuất bản Kinh

38. Tác phẩm của Gisho

39. Ngủ ngày

40. Trong cõi mộng

41. Thiền của Joshu

42. Người chết trả lời

43. Thiền trong cuộc sống ăn mày

44. Ăn trộm thành đệ tử

45. Đúng và sai

46. Cỏ và cây giác ngộ như thế nào?

47. Nghệ sĩ bần tiện

48. Sự cân xứng chính xác

49. Ông Phật mũi đen

50. Sự thể hiện trong sáng của Ryonen

51. Miso chua

52. Ánh sáng của anh có thể tắt

53. Người cho phải cám ơn

54. Di ý và thơ

55. Trà sư và kẻ ám sát

56. Chánh đạo

57. Cửa Thiên đường

58. Bắt ông Phật Đá

59. Những người lính của lòng nhân từ

60. Con đường hầm

61. Gudo và Hoàng đế

62. Trong bàn tay định mệnh

63. Sát sanh

64. Mồ hôi Kasan

65. Sự chinh phục của một con ma

66. Những đứa con của đức Hoàng Thượng

67. Ngươi đang làm gì vậy!

68. Một nốt nhạc Thiền

69. Ăn lời trách mắng

70. Vật gì có giá trị nhất trần gian

71. Học im lặng

72. Lãnh chúa Đầu Bò

73. Mười người đắc đạo

74. Sự cải hóa chân thật

75. Tánh tình

76. Cái tâm đá

77. Không vướng bụi trần

78. Sự phát đạt chân thật

79. Ðốt hương

80. Phép lạ chân thật

81. Hãy ngủ đi!

82. Không có gì hiện hữu

83. Không làm không ăn

84. Tri âm

85. Thời để chết

86. Ông Phật sống và người đóng thùng gỗ

87. Ba loại đệ tử

88. Làm thế nào để viết một bài thơ tứ tuyệt

89. Đối thoại Thiền

90. Cái dọi cuối cùng

91. Mùi vị của lưỡi kiếm Banzo

92. Chiếc đũa trui

93. Thiền người kể chuyện

94. Dạo mát nửa đêm

95. Lá thư cho ngày hấp hối

96. Một giọt nước

97. Giáo lý tối thượng

98. Không vướng mắc

99. Dấm của Tosui

100. Ngôi đền im lặng

101. Thiền của Phật

Lời giới thiệu

Ðây là những câu chuyện dịch từ một tập sách nhan đề là Shaseki-shu (Thạch Sa Tập) do một thiền sư Nhật tên là Muju (Vô Trú)[1] viết vào cuối thế kỷ 13, và những câu huyện vui của các nhà sư Thiền trích từ nhiều tập sách khác nhau đã được xuất bản ở Nhật trong vòng thế kỷ này.

Vì người Ðông phương thích thể hiện hơn là lăng xăng nhiều việc, người khám phá chính mình là người được kính trọng nhất. Một người khám phá chính mình là một người muốn khai mở tâm thức của chính mình như Phật đã làm.

Ðây là những câu chuyện kể lại những cuộc khai phá như thế.

P.R.

1. Một tách trà

Nan-in, một thiền sư Nhật sống vào thời Minh Trị (1868–1912), tiếp một giáo sư Ðại học đến hỏi về Thiền.

Nan-in mời trà, ông đã rót đầy tách của khách nhưng vẫn tiếp tục rót thêm.

Vị giáo sư ngồi nhìn nước trong tách tràn ra cho đến khi không kiềm mình được nữa:

- “Ðầy quá rồi. Xin đừng rót nữa”.

- “Giống như cái tách này”, Nan-in nói, “Ông cũng đầy ắp những quan niệm, những tư tưởng của ông. Làm sao tôi có thể bày tỏ Thiền cho ông được, trừ phi ông cạn cái tách của ông trước”.

2. Được viên kim cương trên con đường lầy

Gudo là sư phụ của Hoàng đế. Tuy nhiên, Gudo thường rong chơi một mình như một tên ăn mày lang thang. Một hôm Gudo đang trên con đường đến Edo, trung tâm văn hóa chính trị của một thủ phủ, Gudo đến một làng nhỏ tên là Takenaka. Trời chiều và mưa rơi nặng hạt. Gudo bị ướt như chuột lột. Ðôi dép rơm của Gudo tả tơi. Gudo để ý có bốn năm đôi dép trong cửa sổ của một nông gia ở gần làng và định mua một đôi.

Thiếu phụ dâng dép cho Gudo, thấy Gudo bị ướt quá, mời Gudo ở lại nhà đêm đó. Gudo nhận lời, cám ơn nàng. Gudo bước vào nhà, đọc kinh trước bàn thờ gia đình. Rồi thiếu phụ giới thiệu mẹ và các con của nàng với Gudo. Thấy cả nhà đều buồn, Gudo hỏi có việc gì quấy. Thiếu phụ đáp:

- “Chồng tôi là một người đánh bạc và nghiện rượu. Khi ăn, anh ấy uống rượu và trở thành thô lỗ. Khi thua, anh ấy mượn tiền của nhiều người khác. Ðôi khi say quá, anh ấy không về nhà nổi. Tôi có thể làm gì được bây giờ”.

Gudo nói: “Tôi sẽ giúp chồng chị. Ðây là một ít tiền. Chị hãy mua cho tôi một hũ rượu và một ít đồ ăn ngon. Rồi chị co thể đi nghĩ. Tôi sẽ thiền định trước bàn thờ.”

Vào khoảng nữa đêm người đàn ông về, say mềm, hắn kêu lè nhè: “Nè, bà ơi, tôi đã về nè. Bà có gì cho tôi ăn không?”

Gudo nói: “Tôi có món cho anh. Tôi bị mưa không đi được, vợ anh tử tế mời tôi ở lại đây đêm nay. Ðáp lại, tôi mua một ít rượu và cá này, anh có thể dùng được. Người đàn ông vui mừng. Hắn lập tức uống rượu và rồi ngã dài xuống nền nhà thiếp đi. Gudo ngồi thiền định bên cạnh hắn.

Sáng hôm sau, khi người đàn ông thức dậy, hắn quên mọi chuyện đêm qua. Hắn hỏi Gudo: “Ông là ai? Ông ở đâu tới đây?” Gudo vẫn thiền định. Ðáp: “Tôi là Gudo ở Kyoto và tôi sắp đến Edo.”

Người đàn ông rất hổ thẹn và anh ta cung kính xin lỗi vị thầy của Hoàng đế.

Gudo mỉm cười giảng giải:

- “Mọi sự ở đời đều vô thường. Ðời người chóng vánh. Nếu anh tiếp tục cờ bạc và uống rượu, anh sẽ không còn thời giờ để làm việc gì, và anh còn gây khổ cho gia đình nữa”.

Người chồng chợt tỉnh dậy như trong cơn mộng. Anh ta nói: “Ngài dạy chí phải. Làm sao tôi đền đáp được lời dạy kỳ diệu của ngài! Hãy để tôi mang đồ đạc tiễn ngài một đoạn đường”.

Gudo chấp thuận: “Nếu anh muốn”.

Hai người bắt đầu đi. Sau khi họ đi được ba dặm đường, Gudo bảo anh ta trở lại. Anh ta xin Gudo:

- “Xin cho đi năm dặm nữa”.

Hai người tiếp tục đi. Gudo nhắc:

- “Bây giờ anh có thể trở về”

Anh ta đáp: “Xin mười dặm nữa”.

Khi mười dặm đã qua, Gudo bảo:

- “Bây giờ anh hãy về đi”

- “Tôi sẽ theo ngài trọn quãng đời còn lại của tôi”, anh ta tuyên bố.

Trong những thiền sư hiện đại ở Nhật, một bậc thầy nổi tiếng trong truyền thừa là người đắc đạo của Gudo. Danh hiệu của ông là Munan (Vô qui), người không bao giờ trở lại.

3. Thế à?

Thiền sư Hakuin được những người chung quanh ca tụng là người sống một cuộc đời trong sạch. Một gia đình người Nhật có một tiệm bán thực phẩm gần nơi Hakuin ở, có một cô gái đẹp. Bất ngờ, một hôm cha mẹ cô gái khám phá ra cô có thai.

Việc này làm cha mẹ cô gái nổi giận. Cô gái không chịu thú nhận người đàn ông cô chung đụng là ai, nhưng sau bao nhiêu là phiền phức, cuối cùng lại là tên Hakuin.

Phẫn nộ vô cùng, cha mẹ cô gái đến ngay vị thầy này. Hakuin chỉ thốt lên vỏn vẹn hai tiếng:

- “Thế à?” rồi thôi.

Sau khi đứa bé sinh ra, nó được mang tới cho Hakuin. Lúc đó Hakuin đã mất hết danh dự, nhưng việc này không làm Hakuin buồn. Hakuin săn sóc đứa bé rất tử tế, Hakuin xin sữa của những bà mẹ hàng xóm và những đồ dùng cần thiết cho đứa bé.

Một năm sau cô gái không chịu đựng được nữa. Nàng nói sự thật với cha mẹ nàng - rằng người cha thật sự của đứa bé không phải là Hakuin, mà là một thanh niên bán cá ngoài chợ.

Lập tức cha mẹ cô gái đến ngay Hakuin xin Hakuin tha lỗi, chuyện xin lỗi dài dòng và xin đứa bé về.

Hakuin ưng thuận. Khi trao lại đứa bé, Hakuin chỉ thốt hai tiếng: “Thế à”.

4. Vâng lời

Những buổi nói chuyện của Bankei không những chỉ có những Thiền sinh mà còn có cả những người thuộc các cấp bậc và các môn phái khác theo dõi. Bankei không bao giờ trưng dẫn kinh điển hay đắm mình trong những cuộc tranh luận có tính cách học giả. Thay vì, những lời Bankei nói ra trực tiếp từ tâm ông đến tâm những kẽ lắng nghe ông nói.

Số cử tọa to lớn của Bankei khiến một tu sĩ môn phái Nichiren nổi giận bởi vì những đệ tử đã bỏ ông để theo nghe Bankei giảng Thiền. Tu sĩ Nichiren này bèn đến Thiền viện của Bankei với tư tâm định tranh luận với Bankei.

Tu sĩ kêu lên: “Này, Thiền Sư! Xin chờ một chút. Bất cứ ai kính trọng ông cũng nghe theo lời ông cả, nhưng một người như tôi đây không kính trọng ông đâu, làm sao ông có thể khiến cho tôi vâng lời ông được?”

Bankei nói: “Hãy đến đây tôi sẽ chỉ cho anh thấy”.

Một cách kiêu hãnh, tu sĩ vẹt đám đông để lấy đường đến Bankei.

Bankei mỉm cười: “Hãy qua bên trái tôi”. Tu sĩ vâng lời.

Bankei nói: “Không. Nếu anh sang bên phải tôi, chúng ta có thể nói chuyện hay hơn. Hãy bước sang đây”.

Tu sĩ kiêu hãnh bước qua bên phải Bankei. Bankei nói: “Anh thấy không, anh đang nghe theo lời tôi và tôi nghĩ rằng anh là một người rất hiền ngoan. Bây giờ, anh hãy ngồi xuống đó nghe đi”.

5. Nếu yêu, hãy yêu công khai

Hai chục nhà sư và một ni cô tên là Eshun theo thực tập thiền định với một nhà sư nọ.

Mặc dù đã cạo trọc và y phục tầm thường Eshun vẫn rất xinh đẹp. Nhiều nhà sư thầm yêu Eshun, hẹn gặp mặt riêng.

Eshun không trả lời. Ngày hôm sau, sau khi Thiền sư giảng bài cho mọi người xong. Eshun đứng dậy, hướng về người đã viết thư cho mình, nói:

- “Nếu thật anh yêu tôi nhiều lắm thì hãy đến ôm tôi đi”.

6. Không có yêu thương tử tế

Một bà lão Trung Hoa giúp đỡ một nhà sư hơn hai mươi năm. Bà dựng cho nhà sư một căn lều và nuôi ông ăn uống đầy đủ trong lúc ông thiền định. Cuối cùng bà muốn biết nhà sư đã tiến bộ thế nào trong suốt thời gian qua.

Muốn biết rõ ràng, bà lão đến nhờ một cô gái giàu dục vọng. Bà bảo cô gái: “Hãy đến ông ta và bất ngờ hỏi ông: Gì nào?”.

Cô gái đến viếng nhà sư và vuốt ve nhà sư một cách rất tự nhiên rồi hỏi nhà sư đối xử với mình như thế nào.

Nhà sư đáp một cách thơ mộng:

- “Một cây cổ thụ mọc trên núi đá lạnh lẽo vào mùa đông. Không nơi nào là không ấm áp”.

Cô gái trở về kể lại tất cả những gì nhà sư đã nói. Bà lão giận dữ than:

- “Nghĩ ta đã nuôi dưỡng hắn hai chục năm trời! Hắn không thèm chú ý đến sự đòi hỏi của cô, hắn không có ý định cắt nghĩa điều kiện của cô. Hắn không cần đáp ứng sự đam mê, nhưng ít nhất hắn cũng phải tỏ ra có một chút từ tâm chứ”.

Lập tức bà lão đến đốt rụi căn lều của nhà sư.

7. Thông báo

Vào ngày cuối cùng của đời mình, Tanzo viết sáu chục tấm thiệp, bảo một đệ tử gởi đi. Rồi ông qua đời. Thiệp viết:

Tôi đang rời bỏ trần gian này.

Ðây là lời cáo phó của tôi.

Tanzo

27 tháng Bảy, 1872

8. Đại Lãng (Sóng Lớn)

Một tay đô vật nổi danh tên là O-nami (Ðại Lãng) sống vào đầu thời Minh Trị.

O-nami mạnh vô cùng và biết thuật đấu vật. Trong những cuộc đấu riêng tư anh ta đã đánh bại luôn cả thầy, nhưng anh ta lại bị những học trò mình ném xuống đài trong cuộc đấu công khai. Anh ta cảm thấy xấu hổ vô cùng.

O-nami thấy cần sự giúp đỡ của một Thiền Sư. Hakuin, một Thiền sư lang thang, đang dừng bước tại một ngôi đền nhỏ ở gần đấy, vì thế O-nami đến viếng Hakuin và nói cho Hakuin nghe chuyện buồn của mình. Hakuin khuyên:

- “Tên anh là Ðại Lãng, vậy tối nay hãy ở lại đây. Hãy tưởng tượng anh là những cơn sóng to lớn nhất. Anh sẽ là một tay đấu vật không cần sợ hãi nữa. Anh sẽ là những cơn sóng khổng lồ đó, đang đùa quét hết tất cả mọi vật trước mặt, đang nuốt chửng tất cả con đường của chúng. Hãy làm như thế và anh sẽ là một tay đấu vật vô địch trên đất này”.

Hakuin rút lui. O-nami ngồi trầm tư, cố gắng tưởng tượng mình là những con sóng. O-nami nghĩ đến nhiều vật khác nhau. Rồi từ từ anh ta chuyển sang cảm giác thấy sóng càng lúc càng nhiều. Ðêm càng khuya, sóng càng lớn. Chúng quát sạch tất cả những bông hoa cắm trong những chiếc độc bình. Ngay cả tượng Phật trên bàn thờ cũng bị ngập lụt. Trước khi trời sáng, ngôi đền chỉ còn là một cơn thủy triều dâng lên của biển cả mênh mông.

Sáng hôm sau, Hakuin tìm thấy O-nami còn đang thiền định, trên mặt anh ta thoáng nhẹ một nụ cười. Hakuin đập nhẹ vào vai nhà đô vật:

- “Bây giờ thì không còn gì có thể quấy rầy anh được nữa. Anh là những con sóng đó. Anh sẽ quét sạch mọi vật trước mặt anh”.

Ngay hôm đó, O-nami vào cuộc đấu trắc nghiệm. Anh ta đã thắng. Sau đó, ở Nhật không ai đánh bại anh ta được.

9. Người ta không thể ăn cắp mặt trăng

Ryuokan là một Thiền sư sống một cuộc đời đơn giản nhất ttrong một căn lều nhỏ dưới chân một hòn núi.

Một buổi chiều, một tên trộm viếng lều của Ryuokan lục soát lấy đồ.

Ryuokan về bắt gặp hắn đang lục soát nói:

- “Có lẽ anh từ xa đến đây để viếng tôi. Vô lẽ anh trở về tay không sao. Hãy lấy quần áo của tôi để làm một món quà”.

Tên trộm ngạc nhiên. Hắn lấy quần áo của Ryuokan rồi tẩu thoát. Ryuokan ngồi trần truồng, ngước mắt nhìn trăng thơ mộng:

- “Hỡi người bạn nghèo khổ ! Ước gì ta có thể cho anh mặt trăng đẹp này”.

10. Bài thơ cuối cùng của Hoshin

Thiền sư Hoshin đã sống ở Trung Hoa nhiều năm.

Rồi Hoshin trở về miền đông bắc Nhật Bản, ở đây Hoshin dạy nhiều đệ tử. Khi thấy mình đã già lắm rồi. Hoshin kể lại cho các đệ tử một câu chuyện mà Hoshin đã nghe được lúc Hoshin còn ở Trung Hoa. Câu chuyện như thế này:

- Vào ngày hai mươi lăm tháng chạp một năm nọ, Tokufu thấy mình đã quá già và biết mình sắp chết, Tokufu nói với các đệ tử: “Ta sẽ không sống đến sang năm, vậy các anh hãy cư xử tốt với ta trong năm này đi”.

Các đệ tử tưởng ông nói đùa, nhưng Tokufu là một bậc thầy có tấm lòng độ lượng, nên mỗi người trong bọn họ thay phiên đãi tiệc Tokufu vào những ngày cuối năm.

Vào một buổi chiều năm mới, Tokufu kết luận:

- “ Các con đã đối xử tốt với ta. Ta sẽ giả từ vào chiều mai, khi tuyết ngừng rơi”.

Các môn đệ của Tokufu đều cười cho rằng Tokufu đang đóng trò và nói chuyện vô lý bởi vì đêm nay trời đất quang đãng, thì làm gì có tuyết rơi, và ngày kế các đệ tử không tìm thấy Tokufu đâu cả. Họ chạy vào thiền phòng, Tokufu đã qua đời ở đó.

Hoshin, người đã kể lại câu chuyện này, nói với các đệ tử mình: “Một thiền sư không cần phải nói trước việc từ giã cõi đời của mình, nhưng nếu ông ta thật sự muốn làm thế, ông ta có thể làm được”.

Một đệ tử hỏi: “Thầy làm được?”

Hoshin đáp: “Ðược, Ta sẽ nói cho các con biết những gì ta có thể làm được những gì ta có thể làm được trong bảy ngày sắp tới kể từ bây giờ đây”.

Không một đệ tử nào tin lời Hoshin, hầu hết họ đã quên mất câu chuyện hôm trước khi Hoshin gọi họ đến quanh mình. Hoshin nhắc:

- “Bảy ngày đã qua. Thầy đã nói thầy sẽ giã biệt các con. Theo thường lệ, thầy phải viết một bài thơ để vĩnh biệt, nhưng thầy không phải là thi sĩ cũng không phải là người viết chữ đẹp. Vậy một anh nào trong các con hãy viết lại những lời cuối cùng của thầy”.

Các đệ tử cho rằng Hoshin đùa, nhưng một người trong bọn họ bắt đầu viết:

Hoshin hỏi: “Con sẵn sàng chưa?”

Người viết đáp: “Vâng, bạch thầy”.

Rồi Hoshin đọc:

“Ta đến từ tánh sáng

Và trở về với tánh sáng.

Tánh sáng là gì?”

Bài thơ là một dòng ngắn gồm bốn hàng như thường lệ, vì thế người đệ tử nói: “Bạch thầy chúng còn một dòng ngắn”.

Hoshin hét lên một tiếng: “Kaa!” như tiếng gầm của một con sư tử đã chiến thắng, rồi ra đi.

11. Câu chuyện Shunkai

Tuyệt đại mỹ nhân Shunkai, có một tên khác là Suzu, bị bắt buộc phải lập gia đình trái với ý muốn của nàng, khi Shunkai còn nhỏ tuổi quá. Sau này, khi cuộc hôn nhân đã kết thúc, Shunkai theo học triết học ở một trường đại học.

Nhìn thấy Shunkai là phải yêu nàng. Luôn luôn và bất cứ nơi nào nàng bước chân đến là có kẽ yêu nàng, và chính nàng cũng yêu nhiều người. Tình yêu đã đến với Shunkai ở đại học, và sau này, khi triết học không làm Shunkai thỏa mãn. Shunkai đến viếng một ngôi đền để học Thiền, nhiều Thiền sinh yêu nàng. Toàn thể cuộc đời Shunkai đẫm ướt tình yêu. Cuối cùng đến Kyoto, Shunkai mới trở thành một Thiền sư thật sự. Những sư huynh đệ của Shunkai ở một ngôi đền phụ thuộc đền Kennin đã ca ngợi lòng chân thành của Shunkai. Một người trong bọn họ đã chứng tỏ tinh thần đồng chí hướng với Shunkai bằng cách đã giúp đỡ Shunkai trong việc nắm vững căn bản Thiền học.

Sư trưởng của đền Kennin, Mokurai có nghĩa là Im lặng Sấm Sét là một người nghiêm khắc. Mokurai tự giữ giới luật rất nghiêm trang và muốn các đệ tử cũng làm như mình.

Ở nước Nhật hiện thời, dù bất cứ nhiệt tâm nào dường như các tu sĩ đã đánh mất tinh thần Phật giáo, vì họ có vợ. Mokurai thường xách chổi đuổi những người đàn bà khi ông tìm thấy họ ở bất cứ nơi nào trong ngôi đền của ông. Nhưng Mokurai càng quét đuổi nhiều bà vợ đó chừng nào thì dường nghư họ càng trở lại nhiều chừng ấy.

Trong ngôi đền đặc biệt này, bà vợ của tu sĩ trưởng nổi ghen với sự chăm chỉ và sắc đẹp của Shunkai. Nghe các đệ tử ca ngợi sự hành Thiền trang nghiêm của Shunkai, bà vợ tu sĩ trưởng ngứa ngáy khó chịu. Cuối cùng bà phao đồn về việc Shunkai với một thanh niên bạn. Vì thế Shunka và anh bạn bị trục xuất ra.

Shunkai nghĩ: “Có thể ta đã gây nên một lỗi lầm về chuyện yêu đương, nhưng bà ấy sẽ không thể ở lại ngôi đền đó được, nếu bạn ta bị đối xử quá bất công như thế”.

Ðêm đó, Shunkai mang một thùng dầu hỏa châm lửa đốt rụi ngôi đền đã xây hai mươi lăm năm này.

Sáng hôm sau Shunkai thấy mình bị cảnh sát bắt giữ.

Một luật sư trẻ thích Shunkai và cố gắng giúp nàng được nhẹ tội. Nhưng Shunkai bảo vị luật sư rằng: “Ðừng, đừng giúp tôi làm gì, biết đâu tôi lại quyết định làm một việc gì khác rồi tôi lại ngồi tù nữa. Vô ích”.

Cuối cùng Shunkai bị tuyên án bảy năm tù. Shunkai lại được một cai tù sáu mươi tuổi thả ra vì ông ta cũng say mê nàng.

Nhưng bây giờ người ta xem nàng như một “con chim tù”. Không ai còn muốn giao kết với Shunkai. Cả đến các Thiền nhân, những người được cho là tin vào sự giác ngộ ngay trong đời này và với thân này, tất cả đều tránh nàng. Shunkai đã nhìn thấy Thiền là một việc và những kẽ theo Thiền là một việc khác hẳn hoàn toàn. Những người thân thuộc của Shunkai cũng không còn gì. Shunkai trở thành người bệnh tật, và yếu đuối. Shunkai gặp một tu sĩ Shinatru, nàng niệm danh hiệu của Ðức Phật A Di Ðà. Shunkai đã tìm được nơi đây một chút an ủi thanh bình của tâm hồn. Shunkai đã qua đời khi nàng còn đẹp tuyệt trần và chưa đầy ba mươi tuổi.

Shunkai đã viết lại câu chuyện đời nàng trong một sự cố gắng hữu ích để hổ trợ cho chính nàng. Một phần nhỏ câu chuyện này được nàng kể cho một người đàn bà khác ghi lại. Vì thế câu chuyện đã đến tai người dân Nhật. Những người đã từ chối Shunkai, những người đã phỉ báng và oán ghét Shunkai, bây giờ đọc lại chuyện đời Shunkai với những giọt lệ ăn năn.

12. Người Trung Hoa Hạnh Phúc

Bất cứ người nào đến Chinatowna ở Mỹ Châu cũng sẽ chú mắt đến những thân tượng của một người béo phệ mang một chiếc bị vải bự. Những người thương gia Trung Hoa gọi ông là người Trung Hoa hạnh phúc hay ông Phật cười.

Vị Hotei này sống vào đời nhà Ðường. Ông không muốn tự gọi mình là Thiền sư cũng không muốn thu nhận đệ tử. Thay vì ông bước lang thang trên đường phố với một cái bị vải lớn mà trong đó ông đưng những món quà như kẹo, trái cây, hay hạt dẻ. Ông tặng những món quà này cho những đứa trẻ con vây quanh ông để vui đùa. Ông đã tạo những đường phố thành một khu vườn trẻ.

Bất kỳ lúc nào ông gặp một người hiến mình cho Thiền ông cũng chìa tay ra, nói:

- “Hãy cho tôi một xu”. Và nếu có kẽ nào ngõ ý mời ông vào một ngôi đền để dạy cho những kẽ khác, ông bèn đáp: “Hãy cho tôi một xu”.

Một lần nọ, ông đang bận việc vui đùa, một Thiền sư khác bất ngờ theo hỏi ông:

- “Ý nghĩa của Thiền là gì?”

Lập tức vị Hotei này thả rơi cái bị xuống mặt đất im lặng trả lời. Người kia hỏi:

- “Rồi, sự hoạt dụng của Thiền là gì?”

Lập tức Người Trung Hoa Hạnh Phúc này đưa chiếc bị vải lên vai rồi tiếp tục bước đi.

13. Một Ông Phật

Ở Tokyo vào thời Minh Trị có hai Thiền Sư nổi bậc với hai cá tính trái ngươc hẳn nhau. Một người tên là Unsho, một đại sư ở Shingon, Unsho giữ giới luật của Phật một cách nghiêm chỉnh. Unsho không bao giờ uống rượu dù chỉ một giọt nhỏ, cũng không dùng cơm sau mười một giờ vào buổi sáng. Một người khác tên là Tanzan, là một giáo sư triết học ở Ðại học Hoànggia Nhật, không bao giờ để ý đến giới luật. Khi nào thích ăn, Tanzan ăn và khi nào thích ngủ ngày, Tanzan ngủ.

Một hôm Unsho đến viếng Tanzan, nhằm lúc Tanzan đang uống rượu, mặc dù lưỡi của một Phật tử thì không được nhiễm một giọt nhỏ nào cái thứ nước độc hại đó.

Tanzan đón mừng Unsho:

- “Ồ chào sư huynh. Anh có uống rượu không?”

Unsho nghiêm giọng phàn nàn:

- “Tôi không bao giờ uống rượu”.

Tanzan nói:

- “Một người không biết uống rượu không phải là người”.

Unsho nổi sùng kêu lên:

- “Anh muốn bảo tôi bất nhân. Ðúng. Bởi vì tôi không dầm mình trong những thứ nước độc ấy! Rồi nếu tôi không là người, tôi là cái gì?”

Tanzan tươi cười đáp:

- “Một ông Phật”.

14. Ðường lầy

Một lần nọ, Tanzan và Ekido cùng thong dong bước xuống một con đường lầy. Cơn mưa nặng hạt vẫn còn rơi.

Ðến khúc đường quẹo, hai người gặp một người con gái xinh xắn trong chiếc áo kimono và chiếc khăn quàng cổ bằng lụa đang đứng bên lề đường vì không thể băng qua ngã tư đường lầy được.

Lập tức Tanzan bảo: “Ði này, cô bé”. Tanzan đưa tay nhấc bổng cô gái lên và đưa qua quãng đường lầy.

Ekido từ đó không buồn nói một tiếng nào cho đến khi cả hai dừng lại trong một ngôi đền. Rồi không còn chịu được nữa, Ekido lên tiếng nói với Tanzan:

- “Chúng ta là những nhà sư không được phép gần đàn bà, nhất là với những người đàn bà trẻ đẹp. Nguy hiểm lắm. Sao anh làm vậy?”

Tanzan mỉm cười đáp:

- “Tôi đã bỏ nàng chỗ đó rồi. Anh còn mang nàng theo đấy sao?”.

15. Shoun và Mẹ

Shoun là Thiền sư của Soto. Cha Shoun qua đời khi Shoun còn là một đệ tử, để lại cho Shoun phải săn sóc một bà mẹ già.

Bất khi nào đến Thiền phòng Shoun cũng đem mẹ theo. Vì mẹ của Shoun cùng đi với Shoun nên khi Shoun viếng các tu viện Shoun không thể ở chung với các nhà sư khác được. Vì thế, Shoun phải dựng một ngôi nhà nhỏ để ở và săn sóc mẹ ở đó. Shoun chép thuê những kinh điển và những bài kệ để lấy tiền sinh sống và nuôi dưỡng mẹ già.

Khi Shoun mua cá cho mẹ, người ta chế riễu Shoun, vì một nhà sư không được ăn cá. Nhưng Shoun không quan tâm. Tuy nhiên, mẹ Shoun đau đớn khi nghe những người khác chế riễu con mình. Cuối cùng bà bảo Shoun:

- “Mẹ nghĩ mẹ nên làm một ni cô. Mẹ cùng có thể là một người ăn rau đậu được”.

Bà trở thành một ni cô và hai mẹ con cùng nhau học tập.

Shoun thích âm nhạc và là một nhạc sư đàn Tỳ bà, thứ đàn mà mẹ Shoun cũng có thể chơi được. Vào những đêm trăng tròn hai mẹ con cùng hòa đàn với nhau.

Một đêm kia, một thiếu phụ có việc đi ngang qua nhà Shoun, dừng lại nghe nhạc. Quá xúc động thiếu phụ mời Shoun đến viếng nhà mình vào chiều hôm sau để chơi nhạc, Shoun nhận lời. Vài ngày sau đó, Shoun gặp thiếu phụ trên đường và cám ơn nàng đã tiếp đãi mình tử tế. Người ta chế riễu Shoun về việc viếng chơi nhà một thiếu phụ ở thành phố.

Một hôm, Shoun phải đến một ngôi đền ở xa để giảng dạy. Một tháng sau, Shoun trở về nhà thấy mẹ mình đã chết. Bạn bè không biết Shoun ở đâu mà tìm, vì thế đám táng cử hành.

Shoun bước tới gõ đầu thiền trượng vào quan tài, nói: “Thưa mẹ, con đã về”.

Rồi Shoun trả lời thay mẹ:

- “Con ơi, mẹ mừng thấy mặt con đã về”.

Shoun đáp:

- “Vâng, thưa mẹ con cũng mừng lắm”.

Rồi Shoun bảo những người xung quanh:

- “Nghi lễ đám táng đã xong. Các người có thể chôn được rồi”.

Khi Shoun già và biết cái chết sắp đến với mình. Vào một buổi sáng, Shoun gọi các đệ tử tụ họp quanh mình. Shoun bảo họ rằng mình sắp ra đi vào lúc trưa. Shoun đốt hương trước hình mẹ và người thầy cũ của mình, viết một bài thơ:

“Năm mươi sáu năm ta đã sống hết sức ta,

Ta đã tạo con đường riêng của ta trong cõi trần gian này.

Bây giờ mưa đã hết, mây trời đã quang đãng,

Bầu trời xanh có một mặt trăng tròn”.

Các đệ tử tụng kinh cầu nguyện và Shoun đã ra đi trong tiếng kinh cầu.

16. Không xa Phật tánh

Một sinh viên đến viếng Gassan và hỏi:

- “Thầy đã đọc Thánh kinh Ky-tô chưa?”

Gassan bảo:

- “Chưa hãy đọc tôi nghe”.

Sinh viên mở Thánh kinh ra và đọc sách Thánh Matthew:

- “Còn phần quần áo, các ngươi lo lắng làm chi? Hãy ngắm xem hoa huệ ngoài đồng mọc lên thể nào; chẳng làm khó nhọc, cũng không khéo chỉ; nhưng ta phán cùng các ngươi, dẫu vua Salomon sang trọng đến đâu, cũng không mặc được áo tốt như một hoa nào trong giống đó… Vậy chớ lo lắng chi ngày mai, vì ngày mai sẽ lo việc vì ngày mai”.

Gassan nói:

- “Ai nói những lời đó tôi cho là một người đã giác ngộ”.

Sinh viên đọc tiếp:

- “Hãy xin sẽ được; hãy tìn sẽ gặp; hãy gõ sẽ mở cho. Bởi vì hễ ai xin thì được; ai tìm thì gặp; ai gõ thì được mở”.

Gassan phê bình:

- “Thật là tuyệt. Ai nói điều đó không xa Phật tánh”.

17. Hà tiện lời dạy

Một y sĩ trẻ ở Tokyo tên là Kusuda gặp một người bạn đang nghiên cứu Thiền. Vị y sĩ trẻ này hỏi bạn:

- “Thiền là gì?”

Người bạn đáp:

- “Tôi không thể bảo bạn nó là gì, nhưng điều chắc chắn, nếu bạn hiểu Thiền, bạn không sợ chết nữa”.

Kusuda nói:

- “Hay. Tôi sẽ thử coi. Tôi tìm thầy ở đâu bây giờ?”

Người bạn đáp:

- “Hãy đến thầy Nan-in”.

Vì thế Kusuda đến viếng Nan-in. Anh ta manh theo một lưỡi kiếm sài hai tấc rưỡi để coi thầy Nan-in có sợ chết không cho biết.

Chợt thấy Kusuda, Nan-in kêu lên:

- “Ồ chào anh. Anh khỏe không? Chúng ta lâu lắm rồi không gặp nhau!”

Việc này khiến Kusuda bối rối, anh ta đáp:

- “Trước giờ chúng ta chưa bao giờ gặp nhau mà”.

Na-in đáp:

- “Ðúng thế. Tôi nhầm anh với một y sĩ khác đã theo học Thiền ở đây”.

Việc bắt đầu như thế, Kusuda mất cơ hội thử thầy, anh ta xin Nan-in học Thiền một cách rất miễn cưỡng.

Nan-in bảo:

- “Thiền không khó. Nếu anh là y sĩ hãy chữa trị tử tế cho bệnh nhân. Ðó là Thiền”.

Kusuda viếng Nan-in ba lần. Mỗi lần Nan-in đều bảo:

- “Một y sĩ không được phí thời giờ ở đây. Hãy về săn sóc bệnh nhân đi”.

Thật là tối mù mù đối với Kusuda, làm sao một lời dạy như thế có thể làm cho ai hết sợ chết được. Vì thế, trong lần viếng thứ tư, anh ta phàn nàn:

- “Bạn con bảo rằng một người học Thiền sẽ không sợ chết. Mỗi khi con đến đây thầy đều bảo về chăm sóc bệnh nhân. Con hiểu điều đó lắm. Nếu cái đó là cái được Thầy gọi là Thiền, con không viếng Thầy nữa đâu”.

Nan-in mỉm cười vổ nhẹ Y sĩ:

- “Ta xử với anh hơi có nghiêm khắc. Ðể ta cho anh một công án”.

Nan-in giới thiệu cho Kusuda công án: KHÔNG của thiền sư Triệu Châu để vượt qua. Nó là vấn đề giác ngộ tâm đầu tiên trong một cuốn sách gọi là Vô Môn Quan.

Kusuda suy tư về công án “Không” này trong hai năm. Sau cùng, anh ta nghĩ rằng mình đã đạt được cái tánh chắc chắn của tâm. Nhưng Nan-in phê bình: “Con chưa vào được”. Kusuda tiếp tục chú tâm thêm một năm rưỡi nữa. Tâm anh ta trở nên yên tịnh. Các vấn đề được hóa giải. Cái Không trở thành chân lý, Kusuda phục vụ bệnh nhân tử tế, và không có ngay cả việc hiểu nó nữa, Kusuda thoát khỏi sự lo âu sống chết.

Rồi khi Kusuda viếng Nan-in. Ông thầy già của Kusuda chỉ mỉm cười.

18. Một ngụ ngôn

Phật kể một ngụ ngôn trong kinh:

Một người đàn ông băng qua một cánh đồng gặp một con cọp giữa đường. Anh ta chạy trốn, cọp đuổi theo. Ðến một vực sâu, anh nắm được rễ nho và đu mình sang bên kia. Cọp ở trên dọa anh ta. Sợ hãi,người đàn ông nhìn xuống, dưới xa, một con cọp khác đang đợi anh ta. Giúp anh ta chỉ có dây nho.

Hai con chuột, một trắng một đen, từ từ bắt đầu gặm mòn rễ nho. Người đàn ông nhìn thấy một trái dâu thơm ngon gần đó. Một tay nắm dây nho, một tay thò qua hái trái dâu.

Ôi, trái dâu ngon ngọt làm sao!

19. Đệ Nhất Đế

Khi một người bước chân đến đền Obaku ở Kyoto, sẽ nhìn thấy trên cổng đền bằng gỗ có chạm mấy chữ “Ðệ Nhất Ðế”. Chữ chạm to lớn dị thường, và những ai thích chữ đẹp đều luôn luôn chiêm ngưỡng như là một kiệt tác. Những chữ này do Kosen vẽ hai trăm năm trước.

Kosen vẽ trên giấy và người thợ chạm theo đó mà chạm lớn hơn vào gỗ. Trong lúc Kosen phát họa trên giấy, một chú đệ tử nhỏ can đảm của Kosen đã mài mực cho Kosen đến mấy bình dể viết cho đẹp mới thôi, và chú luôn luôn phê bình tác phẩm của thầy chú. Chú nói với Kosen sau lần cố gắng thứ nhất của ông:

- “Cái đó không đẹp”.

- “Cái này thế nào?” Kosen hỏi.

Chú đáp: “Tệ, xấu hơn cái trước”.

Kosen kiên nhẫn viết từ tấm này sang tấm khác đến tám mươi bốn tấm “Ðệ Nhất Ðế” chồng chất lên nhau thành đống, vẫn không thấy chú học trò mình đồng ý.

Rồi chú bé bước ra ngoài. Kosen nghĩ:

- “Bây giờ là lúc ta tránh được con mắt sắc bén của nó”, và Kosen viết nhanh với cái tâm không lo lắng: Ðệ Nhất Ðế.

Chú bé từ ngoài bước vào reo lên:

- “Một kiệt tác”.

20. Lời khuyên của Mẹ

Juin, một giáo sư của Shingon, là một học giả Phạn ngữ (Sanskrit) nổi tiếng ở thời đại Tokugawa. Khi còn niên thiếu, Juin thường hay diễn thuyết cho bạn bè nghe. Mẹ Juin nghe được việc này, viết thư cho Juin:

“Con, mẹ không nghĩ rằng con là là một người hiến mình cho Phật, bởi vì con muốn trở thành một quyển “từ điển biết đi” cho những kẽ khác. Không ngớt trình báo và phê bình, vinh quang và danh dự. Mẹ muốn con chấm dứt cái việc diễn thuyết của con đi. Con hãy ngậm miệng im lặng trong một ngôi đền xa xôi hẻo lánh trân một hòn núi nào đó. Hãy dâng cả thì giờ của con vào việc Thiền định và chỉ bằng cách này con mới đạt được sự chứng ngộ chân thật”.

19. Âm thanh của một bàn tay

Ðại sư đền Kennin là Mokura - Im Lặng Sấm Sét. Mokurai có một chú bé hầu cận tên là Toyo. Toyo chỉ mới mười hai tuổi. Toya thấy những đệ tử khác mỗi sáng và chiều vào phòng thầy để thụ giáo tham thiền (hay là sự chỉ dẫn từng người nhận công án để chận đứng sự lang thang của tâm thức).

Toyo cũng thích tham thiền.

Mokurai bảo: “Hãy đợi ít lâu. Con còn nhỏ lắm”. Nhưng chú bé quyết ý, vì thế cuối cùng Mokurai, phải làm vừa lòng chú.

Một buổi chiều, bé Toyo vào giờ riêng, đến cửa phòng tham thiền của Thầy. Chú đánh chuông báo hiệu sự có mặt của mình, chú cúi đầu đảnh lễ ba lần ngoài cửa rồi bước vào phòng im lặng, kính trọng ngồi xuống trước mặt thầy.

Mokurai hỏi: “Con nghe được âm thanh của hai bàn tay vỗ vào nhau. Bây giờ con hãy chỉ cho thầy âm thanh của một bàn tay”.

Toyo cúi đầu bái chào thầy rồi về phòng riêng của chú để soi xét việc này. Từ trong cửa sổ của phòng chú, chú nghe tiếng nhạc của các geisha xa xa bên ngoài.

“A! Ta có rồi”, chú reo lên.

Chiều hôm sau, Mokurai bảo chú minh giải âm thanh của một bàn tay. Toyo bắt đầu chơi nhạc của các geisha.

Mokurai bảo:

- “Không, không. Cái đó không bao giờ đúng. Ðó không phải là âm thanh của một bàn tay. Con chưa được chi cả”.

Nghĩ rằng như thế nên chấm dứt nhạc. Toyo dời chổ ở đến một nơi khác. Chú lại trầm tư:

- “Cái gì có thể là âm thanh của một bàn tay?” Chợt chú nghe tiếng róc rách của nước chảy. Chú nghĩ: “Ta được rồi!”

Khi Toyo gặp thầy, chú bắt chước tiếng róc rách của nước chảy.

Mokurai hỏi: “Cái gì thế? Ðó là tiếng nước chảy. Không phải âm thanh của một bàn tay. Hãy cố nữa”.

Vô ích. Toyo trầm tư để lắng nghe âm thanh của một bàn tay. Chú nghe tiếng thở dài của gió. Nhưng âm thanh này cũng bị từ chối.

Chú nghe tiếng kêu của chim cú. Âm thanh này cũng lại bị từ chối.

Âm thanh của một bàn tay không phải là âm thanh của những con châu chấu.

Hơn mười lần Toyo viếng Mokurai với những âm thanh khác nhau. Tất cả đều không phải.

Gần một năm trời Toyo suy tư lung lắm về âm thanh của một bàn tay, có thể là cái gì.

Cuối cùng bé Toyo bước vào dự Thiền định thật sự và siêu việt qua tất cả mọi âm thanh. Sau đó chú giảng giải:

- “Ta không còn sưu tập nữa vì ta đã đạt được âm thanh không âm thanh”.

Toyo đã chứng ngộ được âm thanh của một bàn tay.

22. Tim tôi bừng cháy như lửa

Soyen Shaku, Thiền sư đầu tiên đến Mỹ châu nói:

- “Tim tôi bừng cháy như lửa nhưng mắt tôi nguội lạnh như tro tàn”. Shaku đã tạo ra những qui luật sau đây để áp dụng suốt đời mình:

- Buổi sáng trước khi mặc áo quần, hãy thắp hương và thiền định.

- Hãy nghĩ vào những giờ nhất định. Hãy ăn vào những giờ nhất định. Hãy ăn đều độ và đừng bao giờ ăn đến mức thỏa mãn.

- Hãy tiếp khách cùng một thái độ như khi ở một mình. Khi ở một mình hãy giữ y một thái độ như lúc tiếp khách.

- Hãy giữ gìn lời nói và bất cứ nói điều gì phải làm theo lời nói.

- Khi cơ hội đến đừng để nó qua mất, hãy luôn luôn nghĩ hai lần trước khi hành động.

- Ðừng tiếc nuối quá khứ. Hãy nhìn về tương lai.

- Hãy có thái độ không sợ hãi của một anh hùng và trái tim yêu của một trẻ thơ.

- Lúc ngủ hãy ngủ như đã bước vào giấc ngủ cuối cùng. Lúc dậy, hãy tức khắc rời bỏ giường lại đằng sau như vứt bỏ một đôi giày cũ.

23. Cái chết của Eshun

Khi Eshun, một Thiền ni, sáu mươi hai tuổi và sắp từ giã trần gian này. Eshun bảo vài nhà sư chất củi thành đống trong sân.

Rồi Eshun ung dung bước vào ngồi vững vàng giữa giàn hỏa và bảo đốt lửa chung quanh giàn.

Một nhà sư la lên:

- “Sư bà, ở đó không nóng sao”.

Eshun đáp:

- “Việc như thế này chỉ có ngu như ngươi mới sợ hãi thôi”.

Ngọn lửa dâng cao và Eshun qua đời.

24. Tụng kinh

Một nông dân mời một tu sĩ trường Tendai tụng kinh cho vợ ông đã chết. Sau khi tụng kinh xong, nông dân hỏi:

- “Thầy có nghĩ rằng vợ tôi xứng đáng như thế này không?”.

Tu sĩ trả lời:

- “Không những vợ ông mà tất cả những chúng sanh hữu tình cũng được lợi ích trong cuộc tụng kinh này”.

Nông dân hỏi:

- “Nếu thầy bảo tất cả chúng sanh hữu tình đều được lợi ích, vợ tôi có lẽ rất yếu đuối, như vậy những kẽ khác sẽ tranh hết lợi của nàng, dành hết những công đức của nàng. Vậy hãy làm ơn tụng kinh riêng cho nàng thôi”.

Tu sĩ giảng giải rằng đó là ước vọng của một Phật tử dâng tặng những phước báu và muốn ban ân cho mọi sinh vật.

Nông dân kết luận:

- “Ðó là một lời dạy hay nhưng sinh hãy trừ một điều. Tôi có một láng giềng nói năng thô bạo với tôi. Hãy loại trừ hắn ra khỏi tất cả những chúng sinh hữu tình đó đi”.

25. Ba ngày nữa

Suiwo, môn đệ của Hakuin, là một Thiền sư ưu tú. Trong suốt thời kỳ ra hạ thiền định của Suiwo, có một đệ tử từ hòn đảo miền Nam nước Nhật đến viếng Suiwo.

Suiwo cho anh ta một công án: “Hãy lắng nghe âm thanh của một bàn tay”.

Người đệ tử theo đuổi suốt ba năm nhưng không thể vượt qua cuộc trắc nghiệm này. Một đêm anh ta tới khóc với Suiwo. Anh ta nói:

- “Con phải về Nam với sự hổ thẹn và ngượng ngùng, vì con không thể giải quyết nổi vấn đề của con”.

Suiwo khuyên:

- “Hãy ở lại một tuần và hãy suy nghĩ không ngừng”.

Sự giác ngộ vẫn không đến với người đệ tử.

Suiwo bảo:

- “Hãy cố gắng một tuần nữa”.

Người đệ tử vâng lời. Nhưng vô ích “Một tuần nữa” vẫn hoài công. Quá thất vọng, người đệ tử xin được giải bỏ, nhưng Suiwo đòi một cuộc thiền định năm ngày nữa. Vẫn không có kết quả. Rồi Suiwo bảo:

- Hãy suy tư ba ngày nữa; nếu anh không đạt được sự giác ngộ, tốt hơn hết anh hãy tự tử đi”.

Vào ngày thứ hai người đệ tử giác ngộ.

26. Cuộc đối thoại mặc cả chỗ ở

Bất cứ nhà sư lang thang nào cũng có thể được ở lại trong một ngôi đền Thiền miễn là ông ta thắng cuộc tranh luận về giáo lý Phật giáo với những người đang ở nơi đó. Nếu bại, phải đi nơi khác.

Có hai sư huynh đệ cùng đang sổng ở một ngôi đền ở miền Bắc nước Nhật. Sư huynh là một người học rộng nhưng sư đệ là một người ngu đần và chột mắt.

Một nhà sư lang thang đến hỏi xin ở trọ và đặc biệt thách họ tranh luận về giáo lý thượng thừa của Phật giáo. Ngày hôm đó, người sư huynh mệt quá vì học nhiều, bảo người sư đệ thay mình. Người sư huynh cẩn thận dặn trước:

- “Hãy đến yêu cầu một cuộc đối thoại im lặng”.

Và nhà sư trẻ cùng ông sư lạ đến ngồi xuống trước bàn thờ Phật.

Sau đó chẳng bao lâu, nhà sư lang thang đứng dậy đến nói với người sư huynh:

- “Sư đệ anh thật là một người bạn kỳ diệu. Anh ta đã đánh bại tôi”.

Người sư huynh bảo:

- “Hãy kể tôi nghe cuộc đối thoại”.

Nhà sư lang thang giảng giải:

- “Ðược. Ðầu tiên, tôi giơ một ngón tay, tượng trưng cho Ðức Phật, một người đã giác ngộ. Và anh ấy giơ lên hai ngón tay có nghĩa là Ðức Phật và giáo lý của ngài. Tôi giơ lên ba ngón tay, tiêu biểu Ðức Phật, giáo lý của Ngài và những người theo Ngài, sống một cuộc đời hòa hảo. Rồi anh ấy đưa nắm tay siết chặt đập vào mặt tôi, chứng tỏ rằng cả ba xuất phát từ một sự chứng ngộ. Thế là anh ấy đã thắng và tôi không có quyền ở lại đây”.

Rồi nhà sư lang thang bỏ đi.

- “Ông bạn ở đó đâu rồi?”, người sư đệ vừa chạy đến vừa hỏi.

Người sư huynh nói:

- “ Tôi biết sư đệ thắng cuộc tranh luận”.

Người sư đệ nói:

- “Không có thắng. Tôi sẽ đánh hắn”.

Người sư huynh bảo:

- “Hãy nói tôi nghe đề tài tranh luận”.

Người sư đệ trả lời:

- “Tại sao, lúc hắn đưa lên một ngón tay, lăng nhục em bằng cách ám chỉ rằng em chỉ có một mắt. Vì hắn là người lạ, em nghĩ phải lịch sự một chút, vì thế em giơ lên hai ngón tay, khen ngợi hắn có đủ hai mắt. Rồi hắn vô lễ giơ lên ba ngón tay, bảo rằng giữa hắn và em chỉ có ba mắt. Vì thế, em nổi khùng lên và bắt đầu đấm hắn, nhưng hắn bỏ chạy và cuộc tranh luận chấm dứt”.

27. Giọng nói của Hạnh Phúc

Sau khi Bankei qua đời, một người mù sống gần ngôi đền của Bankei, nói với một người bạn:

- “Vì tôi bị mù, không thể nhìn được mặt người cho nên tôi phải đoán tính tình qua âm thanh của giọng nói. Thường tôi nghe người nào ca tụng sự hạnh phúc hay thành công của người khác, tôi cũng nghe thấy cái giọng nói của sự ghen tị bí mật. Khi nghe họ nó lời chia buồn sự bất hạnh của kẻ khác, tôi nghe thấy sự khoan khoái và sự thỏa mãn, dường như sự chia buồn thật sự là sự hân hoan vì một cái gì đó được bỏ lại để họ có thể đạt được trong cái thế giới riêng tư của họ.

Trong tất cả kinh nghiệm của tôi, giọng nói của Bankei luôn luôn thành thật. Bất cứ lúc nào Bankei biểu lộ sự hạnh phúc, tôi chỉ nghe thấy sự hạnh phúc và bất cứ khi nào Bankei biểu lộ sự buồn sầu, tôi cũng nghe trọn sự buồn sầu.”

28. Hãy mở kho tàng của riêng anh

Daigu viếng đại sư Baso ở Trung Hoa, Baso hỏi:

- “Anh tìm gì?”.

Daigu đáp:

- “Giác ngộ”.

Baso hỏi:

- “Anh có một kho tàng của riêng anh. Tại sao anh đi tìm bên ngoài?”.

Daigu lại hỏi:

- “Kho tàng của tôi ở đâu?”

Baso đáp:

- “Cái gì anh nói là kho tàng của anh”.

Daigu giác ngộ! Từ đó về sau Daigu luôn luôn thúc giục bạn bè:

- “Hãy mở kho tàng của riêng anh mà dùng”.

29. Không nước, không trăng

Ni cô Chiyono theo học theo học Thiền với Bukko của Engaku trong một thời gian dài, nhưng Chiyono không thể đạt được kết quả.

Sau cùng, một đêm trăng sáng, Chiyono gánh nước, một cái sô cũ có bao đan tre nan bọc bên ngoài. Bao tre hỏng, đáy sô rơi, và ngay giây phút đó, Chiyono giác ngộ!

Ðể kỷ niệm, Chiyono viết một bài thơ:

“Bằng cách này ta đã cố gắng cứu chiếc sô cũ

Bởi vì bao nan đã yếu và gần hỏng

Cho đến lúc cuối cùng đáy vỡ rơi xuống.

Không còn nước trong sô!

Không còn trăng trong nước!”

30. Danh thiếp

Keichu, một Thiền sinh thời Minh Trị, là sư trưởng đền Tofuku, một tu viên ở Kyoto. Một hôm, thống đốc Kyoto viếng Keichu lần đầu tiên.

Một đệ tử đưa lên Keichu một danh thiếp của nhà cầm quyền, thiếp ghi:

“Kitagachi, Thống đốc Kyoto”.

Keichu bảo với người đệ tử:

- “Ta không có việc gì với một con người như thế. Hãy bảo hắn ra khỏi nơi này”.

Người đệ tử hoàn lại tấm thiếp với lời xin lỗi. Viên thống đốc nói:

- “Ðây là lỗi của tôi” và với cây bút chì trong tay, ông xóa mấy chữ “Thống đốc Kyoto”. Rồi bảo người đệ tử:

- “Hãy hỏi lại thầy anh”.

Lần này thấy tấm danh thiếp, Keichu kêu lên:

- “Ồ, Kitagaki đấy à? Ta muốn gặp người đó!”

31. Mọi thứ đều ngon nhất

Khi Banzan đi ngang qua một cái chợ, ông nghe xa xa cuộc nói chuyện giữa một khách hàng và một người bán thịt.

Khách hàng bảo:

- “Hãy cho tôi miếng thịt ngon nhất đấy nhé”.

Người bán thịt đáp:

- “Mọi thứ trong hàng tôi đều ngon nhất. Cô không thể tìm thấy ở đây một miếng thịt nào là không ngon nhất”.

Nghe những lời đó Banzan giác ngộ.

32. Một phân thời gian ngàn phân ngọc

Một lãnh chúa yêu cầu Takuan, một Thiền sư, chỉ vẽ cho ông làm cách nào để giết thời giờ.

Ông cảm thấy cuộc đời mình kéo dài lê thê trong việc theo dõi những công việc đều đều chán nản ở văn phòng và phải chết một chỗ ở đó để nhận sự tôn kính của những người khác.

Takuan viết cho vị lãnh chúa tám chữ (chữ Nho):

“Ngày này không đến hai lần

Một phân thời khắc ngàn phân ngọc ngà.

Ngày này không đến nữa đâu

Một giây thời khắc ngọc châu một nhà”.

33. Bàn tay của MoKuSen

Mokusen Hiki đang sống trong một ngôi đền ở tỉnh Tamba. Một trong những đệ tử của Mokusen phàn nàn về tính hà tiện của vợ anh ta.

Mokusen viếng vợ của người đệ tử và đưa ra trước mặt nàng cú nắm tay nắm chặt của ông.

Người đàn bà ngạc nhiên hỏi:

- “Ngài muốn nói gì thế?”

Mokusen hỏi:

- “Giả sử cú tay ta luôn luôn thế này. Ngươi sẽ gọi nó là cái gì?”

Người đàn bà đáp:

- “Dị dạng”.

Rồi Mokusen xòe thẳng bàn tay ra úp sát vào mặt nàng, hỏi:

- “Giả như nó luôn luôn thế này. Là gì?”

Người đàn bà đáp:

- “Một thứ dị dạng khác”.

Mokusen kết thúc:

- “Nếu ngươi hiểu nhiều, ngươi là một người vợ hiền”.

Rồi Mokusen bỏ đi.

Sau cuộc viếng của Mokusen, người vợ giúp chồng nàng trong việc chi tiêu cũng như việc để dành.

34. Nụ cười trong đời Mokugen

Mokugen không bao giờ biết cười cho đến ngày cuối cùng của cuộc đời ông ở trên dương thế. Khi giờ ra đi ông đến, Mokugen nói với các đệ tử:

- Các anh đã theo ta học tập hơn mười năm rồi. Bây giờ hãy bày tỏ cho ta biết sự tri giải chân thật của các anh về Thiền. Bất cứ anh nào diễn tả điều này rõ ràng nhất sẽ là người đắc đạo của ta và được phó chúc y bát này.

Các đệ tử nhìn khuôn mặt khắc khổ của Mokugen nhưng không ai dám lên tiếng.

Encho, một đệ tử theo học đã lâu, đến bên giường Mokugen, đẩy chén thuốc tới trước một chút. Ðây là câu trả lời của Encho.

Khuông mặt của Mokugen trở nên nghiêm trọng hơn, hỏi:

- Ðó là tất cả sự hiểu biết của anh?

Encho bước tới đem chén thuốc trở lại.

Một nụ cười tươi đẹp làm tan vỡ những nét nghiêm nghị trên khuôn mặt của Mokugen.

Ông nói với Encho:

- Mày, thằng lõi. Mày đã học với ta hơn mười năm mà chưa thấy toàn thân ta. Hãy lấy y bát của ta đi. Chúng thuộc về mày đó.

35. Thiền trong mọi phút

Những Thiền sinh phải ở với thầy họ ít nhất mười năm trước khi tự họ có thể dạy những người khác được. Tenno, đã qua thời gian học tập và đã trở thành một Thiền sư, đến viếng Nan-in. Nhằm ngày trời mưa, Tenno đi đôi guốc gổ và che dù.

Sau khi chào mừng Tenno, Nan-in hỏi:

- Giả sử anh bỏ đôi guốc của anh ngoài tiền đường. Tôi muốn biết dù của anh ở bên phải hay bên trái đôi guốc.

Tenno bối rối không thể trả lời ngay được.

Vì thế Tenno biết mình chưa thể hiện được Thiền trong mọi phút giây. Tenno trở thành đệ tử của Nan-in và học sáu năm nữa mới hoàn thành Thiền trong mọi phút.

36. Mưa hoa

Subhuti là một đệ tử của Phật. Ông có khả năng hiểu sâu xa tiềm thể của tánh không, lập trường này cho rằng không có gì hiện hữu trừ sự tương quan giữa chủ thể và khách thể.

Một hôm Subhuti đang ngồi dưới một gốc cây hoa, trong một tâm cảnh không cao độ. Hoa bắt đầu rơi quanh ông.

Rồi có tiếng thì thầm của các thần ở bên tai:

- “Chúng tôi đang ca ngợi ngài về bài thuyết pháp tánh Không của ngài”.

Subhuti đáp:

- “Nhưng tôi không nói về tánh Không”.

Tiếng thì thầm của các thần lại vang lên:

- “Ngài không nói tính Không, chúng tôi cũng không nghe tính Không. Ðây là tính Không chân thật”.

Và hoa tiếp tục rơi xuống Subhuti như mưa.

37. Xuất bản Kinh

Tutsugen, một người hiến mình cho Thiền ở Nhật, quyết định xuất bản một bộ kinh mà thời bấy giờ chỉ được thông dụng bằng chữ Nho.

Những quyển sách được in bằng những tấm bảng gổ trong một lượt sản xuất bảy ngàn bản, thật là một việc làm kinh khiếp.

Tutsugen bắt đầu du hành làm một cuộc lạc quyên để thực hiện việc in kinh. Một vài người có nhiều thiện cảm cho Tutsugen một trăm đồng tiền vàng, nhưng phần nhiều Tutsugen chỉ nhận được vài xu nhỏ của những kẽ khác. Tutsugen tạ ơn những người có hảo tâm bằng một tấm lòng biết ơn bằng nhau. Sau mười năm, Tutsugen đã đủ tiền và bắt đầu công việc.

Nhằm mùa nước lớn của sông Uji tràn ngập. Nạn đói xảy ra. Tutsugen đem tất cả vốn liếng đã góp để in kinh, cứu những người khác khỏi chết đói. Rồi Tutsugen bắt đầu đi quyên lại.

Năm bảy năm sau đó bệnh dịch lan tràn khắp nước Nhật. Tutsugen lại đem những gì đã góp được ra giúp mọi người.

Vì thế, Tutsugen lại bắt đầu lần thứ ba và sau hai mươi năm ý nguyện của Tutsugen đã được thực hiện hoàn toàn. Những bản in gổ ra đời lần thứ nhất là những bộ kinh mà ngày nay người ta thấy trong tu viện Obaku ở Tokyo.

Người dân Nhật bảo với con cái họ rằng Tutsugen đã làm được ba bộ kinh, và hai bộ đầu vô hình nhưng vượt hẳn bộ sau cùng.

38. Tác phẩm của Gisho

Gisho được chấp nhận làm ni cô lúc mười tuổi. Gisho nhận sự giáo huấn như những chú tiểu khác. Khi được mười sáu tuổi, Gisho viếng từ Thiền sư này đến Thiền sư khác để học với họ.

Gisho lưu lại với Inzan ba năm, với Gukei sáu năm nhưng vẫn không đạt được giác ngộ.

Inzan chẳng phân biệt Gisho là người khác phái chi cả. Ông mắng nhiếc Gisho như mưa bão. Inzan đã tát Gisho để đánh thức bổn tánh của Gisho. Gisho ở lại với Inzan mười ba năm, và Gisho đã tìm được cái mình muốn tìm!

Ðể tôn vinh Gisho, Inzan viết một bài thơ:

Ni cô này đã theo học sự hướng dẫn của ta mười ba năm.

Buổi sáng cô ta xam xét một công án sâu xa nhất,

Buổi chiều cô ta dấn thân vào một công án khác.

Tetsuma, ni cô Trung Hoa, đã vượt qua tất cả trước Gisho,

Và kể từ Mujaka, không ai có chân tài như Gisho này.

Hẳn còn nhiều cửa nữa để Gisho vượt qua.

Gisho sẽ còn nhận nhiều cú đấm của bàn tay sắt ta.

Sau khi giác ngộ, Gisho đến tỉnh Banshi, bắt đầu sống trong một ngôi đền riêng và dạy hai trăm ni cô khác cho đến khi Gisho qua đời vào tháng tám một năm nọ.

39. Ngủ ngày

Ðại sư Soyen Shaku qua đời lúc sáu mươi mốt tuổi. Soyen Shaku đã làm trọn việc đời mình. Soyen đã để lại một giáo lý vĩ đại, phong phú hơn rất nhiều giáo lý của hầu hết các Thiền sư khác. Các đệ tử Soyen hay ngủ ngày giữa mùa hè, trong khi Soyen bỏ qua điều này và chính mình không lãng phí một phút nào.

Vừa được mười hai tuổi, Soyen, đã học tư tưởng triết lý của trường phái Tendai.

Vào một ngày mùa hạ khí trời rất oi bức, chú bé Soyen vãi chân ra ngủ trong khi thầy chú đi vắng.

Ba tiếng đồng hồ êm ả trôi qua, bổng dưng chú Soyen thức giấc, nghe tiếng chân thầy bước gần, nhưng quá trể rồi. Chú nằm ì ra đó, chắn ngang lối vào cửa.

“Xin lỗi con, xin lỗi con”, thầy chú thì thầm, và nhè nhẹ bước qua người chú như là một người khách đặc biệt. Sau vụ này, Soyen không bao giờ ngủ ngày nữa.

40. Trong cõi mộng

Một đệ tử của Soyen Shaku kể lại:

- “Thầy chúng tôi hay ngủ một chút vào lúc xế. Chúng tôi trẻ con hỏi ông tại sao ông ngủ như vậy. Ông đáp: “Ta đi vào cõi mộng để gặp những ông thánh đời xưa như Khổng Tử vậy. Khi Khổng Tử ngủ, ông ta mộng thấy những ông Thánh thời xưa và sau đó kể lại cho những đệ tử của ổng nghe!”

Một hôm trời cực nóng, vài đứa chúng tôi ngủ trưa một giấc, Thầy chúng tôi mắng. Chúng tôi giải thích: “Thưa thầy, chúng con vào cõi mộng để gặp những ông Thánh thời xưa như Khổng Tử vậy”.

Thầy chúng tôi hỏi: “Thế những ông Thánh đó gởi lại gì đâu?”

Một đứa chúng tôi trả lời: “Chúng con đi vào cõi mộng có gặp mấy ông Thánh và hỏi các ổng thầy chúng con có đến đây gặp các ngài vào mỗi buổi trưa không, nhưng các ổng lắc đầu bảo rằng không bao giờ các ổng nhìn thấy một người nào hết”.

41. Thiền của Joshu

Joshu bắt đầu học Thiền khi sáu mươi tuổi và tiếp tục học cho đến năm tám mươi, khi Joshu giác ngộ.

Josu dạy từ năm tám mươi tuổi cho đến năm một trăm hai chục tuổi, khi ông qua đời.

Một lần kia một đệ tử hỏi:

- Nếu con không có bất cứ vật gì trong tâm hết, con sẽ làm gì?

Joshu đáp:

- Hãy vứt nó đi.

Người đệ tử hỏi tiếp:

- Nhưng nếu con không có vật gì hết, làm sao con vứt nó được?

Joshu đáp:

- Ðược rồi, hãy đem nó ra.

42. Người chết trả lời

Khi Mamiya, sau này trở thành một giảng sư danh tiếng, đến viếng một Thiền sư xin được thụ giáo riêng. Thiền sư bắt Mamiya tri giải âm thanh của một bàn tay.

Mamiya chú tâm suy nghĩ cái gì có thể là âm thanh của một bàn tay. Thiền sư bảo Mamiya:

- Con chưa làm việc cần mẫn và đầy đủ. Con còn bị những đồ ăn, của cải, sự việc và âm thanh trói buộc quá nhiều. Thà con nên chết đi là hơn. Chết đi là vấn đề được giải quyết ngay.

Lần sau Mamiya ra mắt thầy, Thiền sư lại hỏi Mamiya về âm thanh của một bàn tay. Lập tức Mamiya ngã xuống làm như chết.

Thiền sư quan sát:

- “Con chết được rồi, nhưng âm thanh đó thế nào?”

- “Con chưa hóa giải được”. Mamiya vừa trả lời vừa nhìn lên.

Thiền sư bảo:

- “Người chết không nói. Hãy cút đi!”

43. Thiền trong cuộc sống ăn mày

Tosui là một Thiền sư nổi tiếng vào thời của ông. Tosui đã ở nhiều ngôi đền và dạy nhiều nơi khác nhau. Ngôi đền Tosui viếng cuối cùng qui tụ rất nhiều đệ tử. Tosui bảo họ là ông sắp bỏ hẳn việc giảng dạy. Tosui khuyên họ giải tán và hãy đi đến nơi nào họ thích. Sau đó không ai thấy dấu vết Tosui đâu cả.

Ba năm sau, một đệ tử khám phá thấy Tosui đang sống với một số người ăn mày dưới gầm cầu ở Kyoto. Lập tức anh ta khẩn cầu Tosui chỉ dạy.

Tosui bảo:

- Nếu anh có thể sống được như ta một đôi ngày thì ta dạy cho.

Vì thế, người đệ tử mặc quần áo ăn mày và sống với Tosui được một ngày. Ngày hôm sau, một tên ăn mày ngã ra chết. Tosui và người đệ tử nửa đêm mang xác chết chôn ở trên một sườn núi. Chôn xong hai thầy trò trở lại gầm cầu.

Phần đêm còn lại, Tosui ngủ rất ngon giấc, nhưng người đệ tử không thể nào ngủ được. Sáng hôm sau Tosui nói:

- Hôm nay chúng ta không phải đi xin đồ ăn. Người bạn đã chết để lại một ít kia.

Nhưng người đệ tử không ăn được một miếng nào.

Tosui nói:

- Ta đã bảo anh không thể sống như ta được. Hãy cút đi khỏi nơi đây. Ðừng làm phiền ta nữa.

44. Ăn trộm thành đệ tử

Một buổi chiều khi Shichiri Kojun đang tụng kinh, một tên trộm tay cầm một lưỡi gươm bén bước vào bảo Shichiri đưa tiền cho hắn nếu không hắn sẽ giết chết. Shichiri nói với hắn:

- Ðừng có làm phiền ta. Tiền trong ngăn kéo kia anh có thể lấy đi.

Rồi Shichiri tiếp tục đọc kinh.

Một lát sau, Shichiri dừng lại gọi:

- Ðừng có lấy hết nghe. Ta cần một ít để mai đóng thuế đó.

Tên trộm nhặt gần hết số tiền và bắt đầu chuồn.

- Hãy cám ơn người ta khi anh nhận quà chứ - Shichiri nói thêm. Tên trộm cám ơn ông rồi bỏ đi.

Ít hôm sau, tên trộm bị bắt. Giữa đám đông hắn xưng đã phạm tội với Shichiri. Khi Shichiri được mời đến làm chứng ông nói:

- Người này không phải ăn trộm, ít nhất là về phần tôi. Tôi đã cho tiền anh ta và anh ta đã có cám ơn tôi.

Sau khi mãn hạn tù, anh ta đến viếng Shirichi và trở thành một đệ tử của ông.

45. Đúng và sai

Trong những tuần an cư để thiền định của Bankei, nhiều đệ tử khắp nơi trên đất Nhật đến theo học. Trong những cuộc tụ tập này, có một anh đệ tử bị bắt quả tang về tội ăn cắp. Việc này được trình lên Bankei với lời yêu cầu là phải trục xuất tội phạm. Bankei làm ngơ vụ này.

Sau đó, người đệ tử này lại bị bắt trong một hành vi tương tự, và Bankei cũng bỏ qua luôn. Việc này làm cho những người đệ tử nổi giận, họ làm tờ khiếu nại hành động xấu của kẽ ăn cắp, và tuyên bố rằng nếu không họ sẽ bỏ đi nơi khác.

Bankei đọc xong lời khiếu nại, ông gọi tất cả mọi người đến và nói với họ:

- “Các anh là những người khôn ngoan. Các anh biết việc gì đúng, việc gì không đúng. Các anh có thể đến nơi nào khác để học nếu các anh muốn. Nhưng người anh em đáng thương này không biết phân biệt đúng sai. Nếu tôi không dạy thì ai dạy cho anh ta. Tôi sẽ giữ người anh em này lại dù cho tất cả các anh em bỏ đi hết”.

Một suối nước mắt chảy xuống rửa sạch khuôn mặt người đệ tử ăn cắp. Tất cả lòng ham muốn ăn cắp biến mất.

46. Cỏ và cây giác ngộ như thế nào?

Vào thời Kamakura, Shinkan học ở trường Tendai sáu năm, và học Thiền bảy năm; rồi Shinkan sang Trung Hoa chiêm ngưỡng Thiền mười ba năm.

Khi trở về Nhật, nhiều người muốn viếng Shinkan và hỏi nhiều câu hỏi khó. Nhưng khi tiếp khách, thường hiếm khi Shinkan trả lời những câu hỏi của khách.

Một hôm, một Thiền sinh năm mươi tuổi đạo đến nói với Shinkan:

- “Tôi đã học ở Tendai về tư tưởng khi tôi còn bé, nhưng có mộ điều tôi không thể hiểu được. Tendai dạy rằng cả đến cỏ cây cũng sẽ giác ngộ. Ðối với tôi điều này có vẻ kỳ lạ quá.”

Shinkan hỏi:

- “Bàn luận về cỏ cây sẽ giác ngộ thể nào có ích chi đâu? Vấn đề làm sao chính ông có thể giác ngộ được; ông có xét thấy điều này không?”

Người già lạnh lùng:

- “Tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều này”.

Shinkan kết thúc:

- “Rồi, hãy về nghĩ thử xem”.

47. Nghệ sĩ bần tiện

Gessan là một nhà sư nghệ sĩ. Trước khi Gessan bắt đầu vẽ hay họa, Gessan luôn luôn bắt trả công trước và giá công Gessan rất cao. Gessan nổi tiếng là “Nghệ Sĩ Bần Tiện”.

Một lần kia, một cô gesha nhờ Gessan họa. Gessan hỏi: “Cô có thể trả tôi bao nhiêu?”

Cô geisha đáp: “Bất cứ cái gì ông đòi, nhưng tôi thích ông làm việc trước mặt tôi.”

Như thế một hôm cô geisha mời Gessan đến. Nàng đang dọn tiệc cho chủ nàng.

Với cây cọ tốt Gessan vẽ tranh. Khi bức tranh vẽ xong, Gessan đòi một giá cao nhất trong đời ông.

Gessan nhận tiền công. Cô seisha quay lại nói với người chủ:

- “Ông nghệ sĩ này chỉ có tiền là trên hết. Những bức họa của ông đẹp nhưng tâm hồn của ông bần tiện; tiền đã làm tâm hồn ông thành bùn. Ðược vẽ bằng một tâm hồn bẩn thiểu như thế, tác phẩm của ông không đáng đem trưng bày. Nó chỉ đáng giá bằng một cái áo lót của tôi thôi.”

Nàng cởi váy ra, xoay lưng lại bảo Gessan vẽ một bức khác về phần sau chiếc áo lót của nàng.

Gessan hỏi: “Cô trả tôi bao nhiêu?”

Cô gái đáp: “Ối, bất cứ giá nào!”

Gessan kêu một giá rất thích thú, vẽ bức tranh theo cách thức đòi hỏi. Xong rồi, bỏ đi.

Sau này, người ta biết rằng Gessan có những lý do sau đây để cần tiền:

Nạn đói khốc liệt thường viếng tỉnh Gessan ở. Người giàu không giúp kẻ nghèo, vì thế Gessan có một ngôi nhà chứa bí mật, không ai biết, nơi đó Gessan chứa thóc, chuẩn bị cho những trận đói xảy ra.

Từ làng Gessan đến Thánh Ðiện Quốc Gia, con đường đi rất khó khăn và nhiều du khách khổ tâm khi phải đi qua đó. Gessan muốn làm một con đường tốt hơn.

Thầy Gessan qua đời, không biết Gessan muốn xây một ngôi đền, và Gessan muốn làm xong ngôi đền này cho thầy mình.

Sau khi hoàn thành ba ý muốn của mình, Gessan vất cọ và những vật dụng nghệ sĩ, rút lui vào núi ẩn tu, không bao giờ vẽ nữa.

48. Sự cân xứng chính xác

Sen no Rikyu, một trà sư, muốn treo một giỏ hoa trên một trụ cột. Sen no Rikyu nhờ một thợ mộc giúp mình, chỉ dẫn người thợ đặt giỏ hoa, cao hơn hay thấp hơn một tí, cho đến khi Sen no Rikyu tìm thấy điểm đúng chính xác. Cuối cùng, Sen no Rikyu nói:

- “Ðó. Chỗ đó.”

Người thợ mộc muốn thử vị trà sư, đánh dấu chỗ đó, rồi vờ quên đi. “Chỗ này? Có lẽ chỗ này”, người thợ mộc vừa hỏi vừa chỉ những chỗ khác nhau trên cột.

Nhưng cảm quan về sự cân xứng của vị trà sư quá chính xác. Mọi vị trí đều không phải, cho đến khi người thợ mộc chỉ đến điểm đồng nhất chính xác lại đúng vào điểm đã được ghi dấu trước.

49. Ông Phật mũi đen

Một ni cô cầu tìm giác ngộ, tạo một tượng Phật và bọc tượng bằng vàng lá. Bất cứ đi đâu cô cũng mang tượng Phật này theo.

Nhiều năm qua, vẫn cứ mang ông Phật vàng theo, ni cô đến sống trong một ngôi đền nhỏ ở vùng đồng quê, đền có nhiều tượng Phật, mỗi tượng đều có một bàn thờ đặc biệt.

Ni cô muốn đốt hương trước ông Phật vàng của mình. Có ý không thích hương thơm bay lạc sang những ông Phật khác, cô tạo một đường hầm nhỏ để khói xuyên qua đó chỉ đến ông Phật của mình thôi. Khói xông lên làm đen chiếc mũi của ông Phật vàng, khiến nó xấu đi một cách đặc biệt.

50. Sự thể hiện trong sáng của Ryonen

Một ni cô được biết dưới danh hiệu Ryonen, sinh vào năm 1797. Ryonen là cháu nội của Shingen, một chiến sĩ lừng danh người Nhật. Ryonen có một sắc đẹp quyến rũ lại có thiên tài về thi ca nên lúc mười bảy tuổi Ryonen được vào hầu hoàng hậu như một công nương của triều đình. Hơn nữa, có một thanh niên danh vọng chờ đợi Ryonen.

Bỗng nhiên hoàng hậu kính yêu của Ryonen qua đời, những giấc mộng đầy hi vọng của Ryonen tiêu tan. Ryonen nhận thức được sự vô thường của cuộc đời trong trần gian này. Rồi vì thế, Ryonen muốn học Thiền.

Tuy nhiên những người thân của Ryonen không đồng ý, và một cách thực tế bắt buộc Ryonen lập gia đình. Ryonen chấp nhận với điều kiện là sau khi sinh được ba người con thì Ryonen sẽ đi tu. Ryonen đã làm xong lời hứa trước khi Ryonen được hai mươi lăm tuổi. Rồi chồng và những người thân của Ryonen không còn ngăn cản ý muốn của nàng nữa. Rồi nàng xuống tóc và lấy danh hiệu là Ryonen, có nghĩa là sự thể hiện trong sáng, và bắt đầu cuộc hành hương.

Ryonen đến thành phố Edo và xin làm đệ tử Tetsugyu. Thoáng nhìn Ryonen, Tetsugyu từ chối ngay vì nàng đẹp quá.

Rồi Ryonen đến một vị thầy khác là Hakuo. Hakuo cũng từ chối nàng cùng một lý do đó, bảo rằng sắc đẹp của nàng chỉ gây phiền thôi.

Ryonen bèn lấy bàn ủi nóng đặt lên mặt mình. Thoáng chốc, sắc đẹp mỹ miều của nàng mất đi vĩnh viễn.

Rồi Hakuo nhận nàng làm đệ tử.

Ðể hồi tưởng việc này, Ryonen viết một bài thơ trên mặt sau một tấm gương soi mặt nhỏ:

“Trong khi hầu hạ hoàng hậu yêu quí, ta đã đốt hương để ướp thơm những quần áo tuyệt đẹp của ta. Bây giờ là một tên ăn mày không nhà, ta đốt mặt ta để buớc vào Thiền viện.”

Khi sắp qua đời, Ryonen viết một bài thơ khác:

“Sáu mươi sáu lần đôi mắt này nhìn thu thay đổi.

Ta nói đến ánh trăng đã đủ rồi,

Ðừng hỏi nữa.

Hãy lắng nghe âm điệu của thông ngàn và bách hương khi không gió lộng.”

51. Miso chua

Dairyo là nhà sư nấu ăn ở tu viện của Bankei, quyết định sẽ chăm sóc chu đáo sức khỏe vị thầy già của mình và chỉ cho thầy ăn Miso tươi, một thứ bột khuấy gồm có đậu tương trộn với gạo và men rượu thường lên men.

Bankei để ý thấy mình được ăn miso ngon hơn những đệ tử, hỏi:

- “Hôm nay ai nấu ăn?”

Dairyo được gọi đến ra mắt Bankei. Bankei biết rằng theo tuổi tác và địa vị của mình thì phải ăn Miso tươi. Vì thế Bankei nói với Dairyo:

- “Rồi anh xem, tôi sẽ không ăn chi cả”.

Nói xong, Bankei bước vào phòng đóng cửa lại.

Dairyo ngồi ngoài cửa phòng, xin thầy tha thứ. Bankei không trả lời. Dairyo ngồi ngoài cửa và Bankei ở trong phòng bảy ngày.

Cuối cùng thất vọng, một đệ tử gọi lớn với Bankei:

- “Có thể ông đúng đấy, ông thầy già ơi, nhưng tên đồ đệ trẻ này phải ăn. Hắn không thể tuyệt thực mãi được đâu!”

Lúc đó Bankei mở cửa, mỉm cười nói với Dairyo:

- “Ta nhất định ăn cùng món ăn ít nhất như các đệ tử của ta. Khi anh làm thầy, ta không muốn anh quên điều này”.

52. Ánh sáng của anh có thể tắt

Một học viên của trường Tendai, một trường phái triết học Phật giáo, đến viếng Gasan như một để tử đến với thầy. Ít năm sau, khi anh ta ra đi, Gasan cảnh cáo:

- “Suy cứu chân lý thì cũng hữu ích như là cách góp nhặt lời giảng dạy cụ thể. Nhưng hãy nhớ rằng trừ phi anh thiền định không ngừng thì ánh sáng chân lý của anh có thể tắt mất”.

53. Người cho phải cám ơn

Vào thời Kamakura, khi Seisetsu là đại sư của đền Engaku, ông đòi một nơi rộng hơn vì nơi ông dạy đã quá chật vì đông người. Umezu, một thương gia ở thành phố Edo quyết định cúng năm trăm đồng tiền vàng ryo để xây dựng một trường học rộng rãi hơn. Umezu mang số tiền này đến Seisetsu.

Seisetsu nói:

- “Ðược rồi. Tôi sẽ nhận”.

Umezu biếu túi vàng cho Seisetsu nhưng Umezu không hài lòng thái độ của Seisetsu. Với ba ryo người ta có thể sống trọn một năm và ông thương gia không được Seisetsu cám ơn về việc tặng năm trăm đồng vàng này.

Umezu ám chỉ:

- “Trong túi đó là năm trăm ryo”.

Seisetsu đáp:

- “Ông đã nói với tôi rồi”.

Umezu nói:

- “Mặc dù tôi là một thương gia giàu có nhưng năm trăm ryo là một món tiền lớn”.

Seisetsu hỏi:

-”Ông muốn tôi cảm ơn ông?”

Umezu đáp:

- “Vâng, phải vậy”.

Seisetsu hỏi:

- “Sao lại tôi? Người cho phải cảm ơn chứ”.

54. Di ý và thơ

Ikkyu, một thiền sư danh tiến của triều đại Ashikaga, là con trai của hoàng đế. Khi Ikkyu còn bé, mẹ Ikkyu đã bỏ cung điện huy hoàng để đi học Thiền trong một Thiền viện. Và hoàng tử Ikkyu cũng trở thành một đệ tử của Thiền môn. Khi mẹ Ikkyu qua đời, bà để lại cho Ikkyu một lá thư. Thư viết:

“Gởi Ikkyu:

Mẹ đã làm xong việc mẹ trong đời này và bây giờ mẹ trở về với Vĩnh Cửu. Mẹ muốn con trở thành một đệ tử giỏi và chứng ngộ được Phật tánh của chính con. Con sẽ biết mẹ ở địa ngục và có luôn luôn ở bên con hay không.

Nếu con trở thành một người nhận biết được Phật và người theo Phật là Bồ đề Ðạt ma là những người giúp việc của chính con, con có thể bỏ học để làm việc cho loài người. Phật đã rao giảng bốn mươi chín năm trời và trong suốt quãng thời gian đó, Phật tìm thấy không cần phải nói một lời nào cả. Con phải biết tại sao như thế. Nhưng nếu con chưa biết và chưa muốn biết, hãy tránh xa sự suy tư vô ích.

Mẹ của con

Không sinh, không chết

mồng một, tháng chín.

T.B: Mục đích của những lời Phật dạy là để giác ngộ những kẻ khác. Nếu con lệ thuộc vào bất cứ một phương pháp của lời dạy, con chỉ là một côn trùng ngu ngốc. Có 80.000 quyển sách viết về giáo lý của Phật và nếu con có đọc hết tất cả mà vẫn không nhìn thấy bản tánh của chính con, con sẽ không thể hiểu được bức thư này. Ðây là ý muốn cuối cùng và di thư của mẹ.

55. Trà sư và kẻ ám sát

Taiko, một chiến sĩ đã sống ở Nhật trước thời Tokugawa, học cha-no-yu tức nghi thức uống trà với Sen no Rikyu, một bậc thầy có lối diễn tả có tính chất mỹ thuật về sự bình tĩnh và sự hài lòng.

Người hầu cận của Taiko là chiến sĩ Kato giải thích lòng say mê nghi thức uống trà của cấp chỉ huy anh ta như là sự chểnh mảng những công việc của quốc gia, vì thế anh ta quyết định giết chết Sen no Rikyu. Kato giả vờ đến viếng xã giao với vị trà sư, và anh ta được mời uống trà.

Vị trà sư, người suýt nữa bị nghệ thuật của mình giết chết, thoáng nhìn thấy ý định của chiến sĩ, vì thế ông mời Kato để kiếm bên ngoài trước khi bước vào phòng trà theo nghi thức, giải thích rằng cha-no-yo chính là biểu tượng của thanh bình.

Kato không chịu nghe. Anh ta nói:

- “Tôi là một chiến sĩ. Tôi luôn luôn mang kiếm theo bên mình. Cha-no-yo hay không cha-no-yo. Mặc, tôi mang kiếm tôi”.

Sen no Rikyu đấu diệu:

- “Được rồi, anh hãy mang kiếm vào dùng một tí trà chơi”.

Chiếc ấm đang sôi trên ngọn lửa than. Bất ngờ Sen noRikyu nghiên ấm nước. Hơi nước xì lên, khói và bụi bay đầy cả căn phòng. Chiến sĩ giật mình chạy ra ngoài.

Sen no Rikyu xin lỗi:

- “Ðây là lỗi của tôi. Hãy vào lại uống trà. Tôi cầm kiếm của anh đây, kiếm lấm đầy bụi tro. Tôi sẽ lau sạch trả kiếm lại cho anh”.

Trong tình thế khó khăn này, chiến sĩ nhận thấy không thể giết vị trà sư được, vì thế anh ta bỏ ý định đó.

56. Chánh đạo

Trước khi Ninakawa qua đời. Thiền sư Ikkyu đến viếng ông. Ikkyu hỏi:

- “Tôi sẽ độ anh?”

Ninakawa đáp:

- “Tôi đến đây một mình và sẽ ra đi một mình. Anh có thể giúp tôi được gì?”

Ikkyu nói:

- “Nếu anh cho rằng anh thật có đến và đi, thì đó là ảo tưởng của anh. Hãy để tôi chỉ anh con đường không đến không đi”.

Với những lời này, Ikkyu đã vén màn một con đường trong sáng và Ninakawa mỉm cười ra đi.

57. Cửa Thiên đường

Một người lính tên là Nobushige đến hỏi Hakuin:

- “Thật có thiên đàng và địa ngục không?”

Hakuin hỏi lại:

- “Anh là ai?”

Người lính đáp:

- “Tôi là một samurai”.

Hakuin kêu lên:

- “Hứ, anh mà lính! Luật nào bảo anh là cận vệ của ông ta. Mặt anh trông như một tên ăn mày không bằng”.

Nobushige giận dữ, anh ta bắt đầu rút kiếm, nhưng Hakuin đã tiếp:

- “Anh cũng có kiếm! Có lẽ kiếm của anh không buồn cắt đầu tôi đâu”.

Khi Nobusshige rút kiếm Hakuin nói:

- “Ðây hãy mở cửa địa ngục đi!”

Nghe lời này, Nobushige nhận thức được sự giáo huấn của thầy, cho kiếm vào vỏ và cúi đầu đảnh lễ.

Hakuin nói:

- “Ðây hãy mở cửa thiên đàng”.

58. Bắt ông Phật Đá

Một người buôn bán mang năm mươi cuộn hàng trên vai, dừng lại nghỉ vì sức nóng của ánh nắng ban ngày nơi bóng mát của một tượng Phật bằng đá. Anh ta ngủ một giấc. Sau khi thức dậy, hàng hóa của anh ta không cánh mà bay. Anh ta liền báo với nhà chức trách.

Một quan tòa tên là O-oka mở một phiên tòa để xét xử. Cuối cùng quan tòa kết luận:

- “Rằng ông Phật đá phải tội ăn cắp hàng hóa. Ổng có là để săn sóc sự an vui của dân chúng, nhưng ổng đã không làm tròn bổn phận. Hãy bắt giam ổng.”

Cảnh sát bắt ông Phật đá mang đến tòa. Một đám đông ồn ào theo sau, tò mò muốn biết lời phán xét của quan tòa ra sao về vụ án này.

Khi O-oka xuất hiện trên ghế thẩm phán, ông ta trách cử tọa lớn tiếng ồn ào:

- “Các ngươi có quyền gì đến trước tòa cười đùa như thế? Các người đã khinh khi tòa, phải phạt vạ và bắt bỏ tù hết.”

Người ta vội vàng xin lỗi. Quan tòa tiếp:

- “Tôi phạt vạ các người, nhưng tôi sẽ khoan hồng với điều kiện là mỗi người phải mang một cuộn hàng bông đến tòa nội trong ba ngày. Ai không tuân sẽ bị bắt giam”.

Một trong những cuộn hàng bông người ta mang lại người khách thương nhận được ngay nó là của anh ta và như thế tên trộm hàng hóa bị khám phá ra dễ dàng.

Người khách thương gói hàng hóa của mình lại, và những cuộn bông kia được trả lại cho mọi người.

59. Những người lính của lòng nhân từ

Một lần, một sư đoàn quân Nhật tập trận giả và một vài vị sĩ quan thấy cần phải đặt bộ tham mưu của họ trong ngôi đền của Gasan.

Gasan bảo người nấu ăn của ông:

- “Hãy cho những sĩ quan đó ăn những món đơn giản như chúng ta.”

Việc này làm những người lính nổi giận vì họ thường được tiếp đãi một cách tôn kính. Một người đến nói với Gasan:

- “Ông tưởng chúng tôi là ai? Chúng tôi là những người lính hy sinh mạng mình cho tổ quốc. Tại sao ông không đối xử với chúng tôi một cách xứng đáng”.

Gasan đáp không nhượng bộ:

- “Các ông nghĩ chúng tôi là người gì? Chúng tôi là những người lính của lòng nhân từ, mục đích của chúng tôi là cứu vớt tất cả chúng sanh”.

60. Con đường hầm

Zenkai, con trai một samurai, du hành đến Edo và trở thành một người hầu cận của một quan chức cao cấp ở đó. Zenkai yêu người vợ của quan chức này và việc đó bị phát giác. Ðể tự vệ, Zenkai giết người chồng, rồi dắt người vợ tẩu thoát.

Sau đó cả hai người trở thành những tên ăn cắp. Nhưng người đàn bà quá tham lam khiến Zenkai trở nên khinh bỉ. Cuốicùng, Zenkai bỏ người đàn bà đó và đến một tỉnh xa tên là Bunzen. Ở Bunzen, Zenkai trở thành một tên ăn mày lang thang.

Ðể chuộc lại dĩ vãng, Zenkai quyết định làm một vài việc tốt trong đời. Biết trên một sườn núi đá có một con đường nguy hiểm đã làm nhiều người bị thương và thiệt mạng. Zenkai quyết định đào một con đường hầm xuyên qua núi đá.

Ban ngày xin ăn. Ban đêm đào núi. Khi Zenkai hơn ba mươi tuổi thì đường hầm đã đào được dài 695 thước, cao 6 thước và rộng 9 thước.

Hai năm trước khi công việc hoàn thành, một người con trai của viên chức bị Zenkai giết, là một người giỏi kiếm thuật, tìm được Zenkai và muốn giết Zenkai để báo thù cha.

Zenkai nói:

- “Tôi sẽ dâng mạng tôi cho anh. Nhưng hãy cho tôi làm xong việc này. Khi công việc hoàn thành, rồi anh có thể giết tôi cũng được”.

Như thế, người con trai của viên chức đợi đến ngày xong việc. Nhiều tháng trôi qua và Zenkai vẫn tiếp tục đào đường. Người con trai trở nên chán nản vì không có việc gì làm nên anh ta bắt đầu giúp Zenkai đào đường. Sau khi giúp Zenkai hơn một năm, anh ta trở nên kính phục dũng chí và tư cách của Zenkai.

Cuối cùng con đường hầm đã hoàn thành và người ta có thể qua lại an toàn.

Zenkai bảo:

- “Bây giờ việc đã xong rồi, hãy chém đầu tôi đi”.

- “Làm sao con có thể cắt đầu thầy được?”, người thanh niên hỏi qua làn nước mắt.

61. Gudo và Hoàng đế

Hoàng đế Goyozei theo học Thiền với Thiền sư Gudo. Hoàng đế hỏi:

- “Bạch thầy, trong Thiền nói chính tâm này là Phật. Có đúng không?”

Gudo đáp:

- “Nếu tôi bảo đúng thì ngài sẽ nghĩ rằng ngài hiểu mà không hiểu. Nếu tôi bảo không, thì tôi phản lại một sự thật mà nhiều người hiểu hoàn toàn”.

Một ngày khác, hoàng đế hỏi Gudo:

- “Người giác ngộ đi đâu khi chết?”

Gudo đáp:

- “Tôi không biết”.

Hoàng đế hỏi:

- “Tại sao thầy không biết?”

Gudo đáp:

- “Bởi vì tôi chưa chết.”

Hoàng đế còn phân vân hỏi nhiều việc nữa mà tâm ông không hiểu được. Vì thế Gudo đập tay lên sàn nhà như để thức tỉnh hoàng đế và hoàng đế giác ngộ!

Sau khi giác ngộ, hoàng đế kính trọng Thiền và ông già Gudo hơn nữa, và ông còn cho phép Gudo đội mũ trong cung điện vào mùa đông. Khi hơn tám mươi tuổi, Gudo thường hay ngủ gục trong lúc dạy, và hoàng đế im lặng rút lui sang phòng khác như thế người thầy kính yêu của ông có thể hưởng được những gì còn lại mà tấm thân già của Gudo đòi hỏi.

62. Trong bàn tay định mệnh

Một đại chiến sĩ Nhật tên là Nobunaga quyết định tấn công phe địch mặc dù ông chỉ có một phần mười số người mà cuộc chiến đòi hỏi. Nobunaga biết mình sẽ thắng, nhưng những người lính của ông nghi ngờ.

Trên đường di quân, Nobunaga dừng lại nơi một đền thờ ở Shinto và bảo những người lính của mình:

- “Sau khi tôi vào đền thờ, tôi sẽ dùng đồng tiền xin keo gieo một quẻ. Nếu mặt có đầu trình lên, chúng ta sẽ thắng, nếu mặt có đuôi trình lên, chúng ta bại. Ðịnh mệnh chúng ta trong tay này”.

Nobugana vào đền thờ im lặng cầu nguyện. Rồi ông bước tới tung đồng tiền lên. Mặt đầu hiện ra. Lính ông hăng hái chiến đấu và họ thắng dễ dàng.

Sau trận chiến, một người hầu cận nói với Nobugana:

- “Không ai thay đổi được bàn tay của Ðịnh Mệnh.”

Nobugana đáp:

- “Thật sự không phải thế”, rồi ông đưa đồng tiền ra, hai mặt của đồng tiền đều có đầu.

63. Sát sanh

Một hôm Gasan dạy những đệ tử của ông:

- “Nhiều người nói chống lại sự giết chóc và họ muốn cứu tất cả chúng sinh hữu thức. Ðúng. Bảo vệ cả thú vật và côn trùng, cũng tốt. Nhưng họ giết thì giờ bằng cách nào, họ phá hủy của cải để làm gì và họ phá hủy kinh tế chính trị để làm gì. Chúng ta sẽ không bỏ qua họ. Hơn nữa, một người rao giảng không có sự giác ngộ để làm gì? Hắn đang giết chết Phật giáo đó.”

64. Mồ hôi Kasan

Kasan được mời cử hành đám tang của một lãnh chúa trong tỉnh.

Trước kia Kasan chưa bao giờ gặp gỡ những lãnh chúa và những người quí tộc, vì thế Kasan bối rối.

Khi nghi lễ bắt đầu, Kasan xuất hạn dầm mình. Sau đó, khi trở về nhà Kasan tập hợp những đệ tử của mình lại. Kasan thú nhận rằng ông chưa đủ phẩm cách để làm thầy vì ông thiếu sự chịu đựng nỗi buồn tẻ trong thế giới danh vọng vì ông đã sống trong ngôi đền cách biệt này. Rồi Kasan từ bỏ chức vụ làm thầy và trở thành đệ tử của một vị thầy khác.

Tám năm sau, Kasan trở về với những đệ tử xưa của mình. Kasan đã giác ngộ.

65. Sự chinh phục của một con ma

Một cô vợ trẻ bị bệnh và sắp chết. Nàng nói với chồng:

- “Em yêu anh lắm. Em không muốn xa anh. Anh đừng bỏ em để đi đến với một người đàn bà nào khác. Nếu anh bỏ em, em sẽ trở thành một con ma trở về làm khổ anh luôn.”

Cô vợ sớm qua đời. Người chồng kính trọng ý muốn cuối cùng của vợ trong ba tháng đầu, nhưng rồi anh ta gặp một người đàn bà khác và yêu nàng. Họ đính hôn với nhau.

Ngay sau cuộc đính hôn, đêm đêm một con ma xuất hiện trước mặt người đàn ông và trách mắng anh ta không chung thủy. Con ma rất thông minh. Nó nói rất đúng những gì xảy ra với người chồng và cô tình nhân mới của chồng. Bất cứ khi mào người chồng tặng quà cho vị hôn thê của mình, con ma cũng diễn tả lại đúng từng chi tiết. Nó còn lặp lại được cuộc nói chuyện của hai người, và như thế nó làm người đàn ông không ngủ được. Vài người khuyên anh ta đem việc này đến một vị Thiền sư ở gần làng. Sau cùng người chồng khốn khổ đến nhờ vị Thiền sư giúp đỡ.

Thiền sư bình luận:

- “Người vợ trước của anh đã trở thành một con ma. Và nó biết tất cả bất cứ việc gì anh làm hay bất cứ vật vật gì anh tặng vị hôn thê của anh, nó phải là một con ma rất thông minh. Thật sự, anh phải kính trọng một con ma như thế.

Lần tới, khi con ma xuất hiện, anh hãy đánh cuộc với nó. Hãy bảo với nó rằng nó biết quá nhiều, anh không thể nói điều gì được, và nếu nó trả lời anh được một câu hỏi, anh hứa với nó là bỏ cuộc đính hôn và ở một mình trọn đời.”

Người đàn ông hỏi:

- “Tôi phải hỏi nàng câu gì?”

Thiền sư đáp:

- “Hãy hốt đầy một nắm đậu tương và bảo nó nói đúng bao nhiêu hạt đậu trong tay anh. Nếu nó không nói được, anh sẽ biết nó chỉ là một ảo ảnh của trí tưởng tượng anh, và nó sẽ không phiền anh nữa.”

Ðêm đến, khi con ma xuất hiện, người đàn ông mơn trớn nó và bảo nó đã biết hết mọi việc.

Con ma đáp:

- “Ðúng, và tôi còn biết hôm nay anh đã viếng một thiền sư.”

Người đàn ông yêu cầu:

- “Và vì em biết quá nhiều, như thế hãy nói cho anh biết trong tay anh có bao nhiêu hạt đậu?”

Không còn con ma nào nữa để trả lời câu hỏi.

66. Những đứa con của đức Hoàng Thượng

Yamaoka Tesshu là sư phụ của Hoàng đế, Yamaoka còn là một vị kiếm sư và một người học Thiền uyên thâm.

Nhà Yamaoka là nơi trú chân của những kẻ sống la cà vất vưởng. Yamaoka chỉ có một bộ quần áo độc nhất, vì thế ông vẫn là kẻ nghèo.

Hoàng đế để ý y phục của Yamaoka, bèn cho Yamaoka một ít tiền để mua vài bộ quần áo mới. Lần sau, Yamaoka xuất hiện, vẫn với bộ quần áo khó coi cũ.

Hoàng đế hỏi:

- “Quần áo mới biến đâu rồi, hỡi thầy Yamaoka?”

Yamaoka giải thích:

- “Tôi đã biếu cho những đứa con của đức Hoàng thượng rồi.”

67. Ngươi đang làm gì vậy!

Thầy đang nói gì vậy!

Những lúc gần đây người ta nói nhiều chuyện phi lý về các thiền sư và các đệ tử của họ, và sự thừa kế giáo lý của các đệ tử đắc đạo với thầy họ, cho phép họ truyền chân lý cho những đệ tử của họ. Dĩ nhiên, Thiền phải được truyền thụ theo cánh này: lấy tâm truyền tâm, và trong quá khứ cách truyền thụ này đã được hoàn thành thật sự. Sự im lặng và sự khiêm tốn trên hẳn sự tuyên xưng và sự xác quyết. Người thụ nhận một giáo lý như thế họ giữ kín việc đó đến cả vài chục năm sau. Mãi cho đến khi một người khác khám phá ra sự cần thiết riêng của mình, thì một bậc chân sư ở sát bên mình, tay trong tay, nói cho biết, thế là giáo lý đã được truyền thụ; rồi cả đến trường hợp xảy ra một cách hoàn toàn tự nhiên, giáo lý tự nó tạo lối đi theo quyền riêng của nó. Một cách vô điều kiện, ông thầy còn kêu lên: “Ta là kẻ đắc đạo Như như”. Một lời tuyên bố như thế chứng tỏ hoàn toàn trái ngược.

Thiền sư Mu-nan chỉ có một đệ tử đắc đạo. Ông ta tên là Shoju. Sau khi Shoju đã hoàn thành việc học Thiền, Mun-nan gọi Shoju vào phòng riêng, Mu-nan nói:

- “Thầy già rồi, đến bây giờ thầy biết, Shoju, con la người duy nhất sẽ thực hiện lời dạy này. Ðây là một tập sách. Nó được lưu truyền từ thầy này đến thầy khác đã bảy đời rồi. Thầy cũng đã thêm vào đây nhiều điểm theo sự hiểu biết của thầy. Sách này rất có giá trị và thầy cho con để chứng tỏ sự đắc thành của con.”

Shoju đáp:

- “Nếu nó là một vật quan trọng như vậy, tốt hơn thầy hãy giữ nó. Con đã thọ nhận Thiền không văn tự của thầy và con hài lòng như thế.”

Mu-nan nói:

- “Thầy biết, hơn nữa, sách này được thể hiện thầy này đến thầy khác đã bảy đời, vì thế con có thể giữ nó như là một vật tượng trưng của giáo lý con đã thụ nhận. Này.”

Mu-nan và Shoju đang nói chuyện bên cạnh một lò lửa. Ngay lúc tập sách vừa vào tay, Shoju ném ngay nó vào ngọn lửa hồng. Shoju không có dục vọng làm chủ.

Mu-nan, một người từ trước tới giờ không bao giờ nổi giận, hét lên:

- “Ngươi đang làm gì vậy!”

Shoju hét lại:

- “Thầy đang nói gì vậy!”

68. Một nốt nhạc Thiền

Sau khi ra mắt Hoàng đế, Kakua biến mất và không ai biết gì về ông nữa. Kakua là người Nhật đầu tiên học Thiền ở Trung Hoa, nhưng Kakua không hề tỏ sự hiểu biết về Thiền của mình, trừ một nốt nhạc ngắn để người ta không quên ông đã mang Thiền về quê hương ông.

Kakua đã viếng Trung Hoa và nhận được chánh giáo. Khi ở Trung Hoa Kakua không đi đâu cả. Kakua thiền định không ngừng và sống trên một ngọn núi xa xôi hẻo lánh. Bất cứ khi nào người ta gặp Kakua và cầu Kakua giảng dạy, Kakua chỉ nói ít lời rồi dời chổ ở đến một núi khác để người ta khó tìm thấy mình.

Hoàng đế nước Nhật nghe nói về Kakua, khi Kakua trở về Nhật, Hoàng đế yêu cầu Kakua giảng dạy Thiền để làm sáng tỏ đức độ của Hoàng đế và quần thần của ngài.

Kakua đứng im lặng trước mặt Hoàng đế. Rồi Kakua lấy trong áo mình ra một ống sáo và thổi lên một nốt ngắn. Rồi lễ phép cúi chào, Kakua biến mất.

69. Ăn lời trách mắng

Một hôm, nhiều việc xảy ra dồn dập làm trể việc sửa soạn bữa cơm chiều của Thiền sư Fugai của phái Soto và các đệ tử ông. Người nấu ăn vội vã cầm một lưỡi dao cong ra vườn cắt những ngọn rau xanh, rồi thái nhỏ để nấu canh, trong lúc vội vàng người nấu ăn không biết đã cắt luôn một phần con rắn trong rau.

Những người đệ tử của Fugai cho rằng chưa bao giờ họ được thưởng thức một bữa canh ngon như thế. Nhưng chính ông thầy tìm thấy chiếc đầu rắn trong bát của ông, ông gọi người nấu ăn đến và hỏi:

- “Ðây là cái gì?”

- “Ồ cảm ơn thầy”, người nấu ăn đáp trong khi cầm lấy chiếc đầu rắn ăn một cách nhanh chóng.

70. Vật gì có giá trị nhất trần gian

Một đệ tử hỏi Sozan, một thiền sư Trung Hoa:

- “Vật gì có giá trị nhất trong trần gian này?”

- “Cái đầu của con mèo chết.”

Ðệ tử lại hỏi:

- “Tại sao cái đầu con mèo chết lại có giá trị nhất trần gian?”

Sozan đáp:

- “Bởi vì không ai đánh giá nó được.”

71. Học im lặng

Những học sinh của trường Tendai, trường học triết trước khi Thiền du nhập vào Nhật Bản. Bốn người trong bọn họ là những bạn thân cam kết thi im lặng với nhau trong bảy ngày.

Ngày đầu, cả bốn đều im lặng. Cuộc trầm tư của họ bắt đầu một cách may mắn. Nhưng khi đêm đến và những ngọn đèn dầu mờ dần, một anh không giữ được nữa kêu một người giúp việc:

- “Hãy giữ những ngọn đèn đó lại”.

Anh thứ nhì ngạc nhiên khi nghe anh thứ nhất nói, bèn nhắc:

- “Chúng ta không được nói một tiếng nào”.

Anh thứ ba hỏi:

- “Tại sao chúng mày nói?”

Anh thứ tư kết luận:

- “Tao là người duy nhất không nói.”

72. Lãnh chúa Đầu Bò

Hai thiền sư Daigu và Gudo được một vị lãnh chúa mời đến. Khi đến, Gudo nói với vị lãnh chúa:

- “Bản tánh ngài thông minh và có khả năng bẩm sinh để học thiền”.

Daigu nói:

- “Vô lý. Tại sao anh nịnh cái đầu bò này? Ông ta có thể là lãnh chúa, nhưng ông ta không biết gì về Thiền hết”.

Vì thế, thay vì lãnh chúa xây một ngôi đền cho Gudo, ông lại xây nó cho Daigu và học Thiền ông này.

73. Mười người đắc đạo

Những Thiền sinh thề rằng cho dù thầy họ có giết chết, họ vẫn nhất thiết học Thiền. Thường họ cắt ngón tay để lấy máu in dấu sự quả quyết của họ. Ðến khi lời thề chỉ còn là một việc làm hình thức, và vì lý do này mà một đệ tử đã bỏ mạng dưới bàn tay của Ekido khiến ông thầy có vẻ như một bạo chúa.

Những đệ tử khác sinh ra sợ Ekido.

Một người trong bọn họ có bổn phận đánh thức trời sáng, đã đánh sai vì mắt của anh ta bị một cô gái đẹp đi ngang qua cổng đền thu mất.

Ngay lúc đó Ekido, đã đứng sau lưng anh ta, đánh anh ta một gậy và cơn kích động xảy ra làm anh ta ngã ra chết.

Người đỡ đầu cho người đệ tử này nghe tai nạn xảy ra, đến ngay Ekido. Biết việc như thế, ông ta không phiền trách mà còn ca ngợi ông thầy vì sự giáo huấn nghiêm chỉnh. Thái độ của Ekido vẫn một mực như lúc người đệ tử kia sống.

Sau khi việc này xảy ra, dưới sự hướng dẫn của ông, Ekido đã làm cho mười người đắc đạo, một con số thật phi thường.

74. Sự cải hóa chân thật

Ryokan đã hiến đời mình cho việc học Thiền. Một hôm Ryokan nghe nói về người cháu trai của ông, mặc cho những lời khuyên nhủ của những người thân thuộc, đang phung phí tiền bạc với một kỹ nữ giang hồ. Bởi vì anh ta đã thay chổ Ryokan để quản lý tài sản và quyền sở dụng gia đình đang ở trong tình trạng nguy hiểm vì sự hoang phí tàn phá, những người thân quyến yêu cầu Ryokan phải làm thế nào.

Ryokan phải du hành một đoạn đường dài để viếng người cháu mình, đã nhiều năm không gặp mặt. Người cháu tỏ vẻ vui mừng khi gặp lại chú mình và mời ông chú ở lại đêm đó.

Ryokan thiền định suốt đêm. Sáng hôm sau, trước khi ra đi Ryokan bảo người cháu:

- “Chú già rồi tay run quá không làm việc được dễ dàng. Cháu buộc hộ chú chiếc dép rơm được không?”

Người cháu ngoan ngoãn vâng lời. Ryokan nói lời sau cùng:

- “Cám ơn cháu, cháu thấy đó, con người rồi cũng phải già yếu đi dần dần theo từng ngày. Cháu hãy bảo trọng lấy thân cháu.”

Rồi Ryokan từ giã, không một lời về người kĩ nữ giang hồ cũng như sự phàn nàn của bà con. Nhưng từ sáng hôm đó, người cháu không còn hoang phí tiền của nữa.

75. Tánh tình

Một thiền sinh đến phàn nàn với Bankei:

- “Bạch thầy, con có một tánh xấu bất trị, làm sao con sửa chửa được?”

Bankei đáp:

- “Con có cái gì lạ lắm à? Hãy đưa thầy xem nào.”

Thiền sinh nói:

- “Ngay bây giờ con không thể tỏ cho thầy được.”

Bankei hỏi:

- “Vậy khi nào con có thể tỏ cho thầy biết được.”

Thiền sinh đáp:

- “Nó xuất hiện bất ngờ lắm”.

Bankei kết luận:

- “Rồi, nó không phải là bổn tánh chân thật của con. Nếu nó là bổn tánh của con, con có thể tỏ cho thầy được bất cứ lúc nào. Khi mới sinh ra, con không có nó, và cha mẹ con cũng không cho con. Hãy nghĩ kĩ đi coi.”

76. Cái tâm đá

Hogen, một Thiền sư Trung Hoa, sống trong một ngôi đền nhỏ ở vùng quê. Một hôm, bốn nhà sư du hành xuất hiện và xin phép nhóm lửa trong sân Hogen để sưởi ấm.

Trong khi bốn nhà sư chất lửa, Hogen nghe họ cãi cọ với nhau về chủ thể và khách thể, Hogen nhập bọn với họ và hỏi:

- “Có một hòn đá lớn. Các anh xem coi nó ở ngoài hay ở trong tâm các anh?”

Một nhà sư đáp:

- “Theo quan niệm của Phật giáo mọi vật đều là đối thể hóa của tâm, vì thế tôi cho rằng hòn đá ở trong tâm tôi”.

Hogen quan sát:

- “Chắc cái đầu của anh cảm thấy nặng lắm, nếu anh mang một hòn đá giống như thế trong tâm anh”.

77. Không vướng bụi trần

Zengeisu, một đại sư Trung Hoa sống vào đời Ðường, đã viết những lời dưới đây để khuyên đệ tử:

Sống trong cõi trần mà không để vướng bụi trần là đường đi của một người học Thiền chân thật.

Khi thấy hành vi tốt của kẻ khác, con hãy tự khuyến khích mình noi theo. Khi nghe việc lầm lỗi của kẻ khác, con hãy tự khuyên mình chớ đua tranh.

Dù cho một mình trong phòng tối, con hãy làm như con đang đối diện với với một người khách quí.

Hãy biểu lộ những tình cảm của con, nhưng đừng để đi quá bổn tánh chân thật của mình.

Sự nghèo khó là kho tàng của con. Ðừng bao giờ đổi nó để lấy một đời sống dễ dãi.

Một người có thể có vẻ như là một người ngu và không phải là ngu. Có thể người đó giữ gìn sự khôn ngoan của mình một cách cẩn thận.

Những đức hạnh là thành quả của sự tự giữ giới luật và đừng để chúng rơi bầu trời của chúng như mưa tuyết.

Khiêm tốn là nền tảng của mọi đức hạnh. Hãy để những người chung quanh con khám phá ra con trước khi tự con cho họ biết.

Một tấm lòng cao quí không bao giờ tự buộc mình tiến tới trước. Những lời của nó quí như châu ngọc, ít khi nó bộc lộ và có một giá trị lớn.

Ðối với một người học Thiền chân thật, mỗi ngày là một ngày may mắn. Thời gian qua đi nhưng người học không bao giờ lùi lại phía sau. Vinh cũng như nhục không bao giờ làm nó động tâm.

Hãy tự trách con, đừng bao giờ trách kẻ khác. Ðừng bao giờ tranh cãi đúng sai.

Một vài điều, mặc dù đúng, bị coi là sai trong nhiều thế hệ. Bởi vì giá trị chân chánh có thể nhận được ra sau nhiều thế kỷ, không cần thèm khát sự đánh giá nhất thời.

Hãy sống với nguyên nhân và hãy bỏ lại những thành quả cho đại luật vũ trụ vận hành. Hãy vượt qua mỗi ngày trong sự chiêm ngưỡng thanh bình.

78. Sự phát đạt chân thật

Một ông nhà giàu yêu cầu Sengai viết một điều gì để cho gia đình ông ta tiếp tục phát đạt vì rằng có thể được tàng trữ từ đời này sang đời khác.

Sengai lấy một mảnh giấy lớn và viết:

- “Cha chết, con chết, cháu chết”.

Ông nhà giàu nổi giận:

- “Tôi bảo ông viết cái gì cho gia đình tôi được hạnh phúc kia! Tại sao ông lại giỡn vậy?”

Sengai giải thích:

- “Không giỡn đâu. Nếu con ông chết trước ông, đó không phải là một sự buồn khổ lớn của ông sao? Nếu cháu ông qua đời trước con ông, thì ông và con ông không thấy lòng mình tan nát sao? Nếu từ đời này qua đời khác, nếu gia đình ông cứ chết theo kiểu tôi vừa nói, thì đó cũng là một sự tự nhiên của cuộc đời. Tôi gọi việc này là sự phát đạt chân thật.

79. Ðốt hương

Một người đàn bà ở Nagasaki tên là Kame, là một trong những người làm hương để đốt ở Nhật.

Một khối hương là một tác phẩm nghệ thuật và chỉ được dùng trong phòng trà hay trước bàn thờ của gia đình.

Kame, mà cha bà trước kia cũng là một nghệ sĩ như thế, thích uống rượu. Kame cũng hút thuốc và kết giao với đàn ông nhiều nhất trong thời. Bất kỳ lúc nào Kame làm được ít tiền bà cũng thết tiệc mời những nghệ sĩ, những thi sĩ, những thợ mộc, những người làm công, những đàn ông có nghề nghiệp hoặc không có nghề nghiệp. Trong cuộc tụ tập, Kame phát biểu những dự định của bà.

Trong sự sáng tạo, Kame tiến hành rất chậm, nhưng khi tác phẩm của bà hoàn thành thì nó luôn luôn là một kiệt tác. Những khối hương của Kame được tàng trữ trong những ngôi nhà của những người đàn bà không bao giờ uống rượu, hút thuốc hay kết giao tự do với đàn ông.

Một lần, thị trưởng của Nagasaki yêu cầu Kame tổ chức một cuộc đốt hương cho ông. Kame trì hoãn công việc đến gần nửa năm trời. Lúc đó, ông thị trưởng được thăng chức và thuyên chuyển đến một thành phố xa khác, đến viếng bà. Ông thúc giục Kame bắt đầu việc đốt hương của ông.

Cuối cùng được cảm hứng, Kame làm một khối hương. Sau khi hoàn thành, Kame đặt khối hương lên trên bàn. Kame chăm chú nhìn ngắm nó thật lâu. Kame hút thuốc và uống rượu trước khối hương như là một người bạn thân trong đời. Suốt ngày Kame quan sát khối hương.

Cuối cùng, lấy một chiếc búa lên, Kame đập nát khối hương. Kame đã nhìn thấy nó không phải là một tác phẩm hoàn hảo như Kame đòi hỏi.

80. Phép lạ chân thật

Khi Bankei đang giảng dạy ở đền Ruymon, một tu sĩ Shinshu, tin vào sự cứu độ qua sự niệm danh hiệu của đức Phật A di đà, ghen tị với số cử tọa to lớn của Bankei nên muốn tranh luận với Bankei.

Bankei đang giữa cuộc nói chuyện, vị tu sĩ Shinshu xuất hiện và làm ồn quá nên Bankei dừng lại hỏi lý do của việc ồn ào.

Tu sĩ Shinshu huênh hoang:

- “Người sáng lập ra môn phái chúng tôi có nhiều năng lực huyền diệu, ngài cầm một cây viết trong tay đứng bên này bờ sông, một đệ tử của ngài giơ cao một tấm giấy đứng bên bờ sông bên kia, ngài viết thánh danh của đức A di đà qua không khí. Ông có thể làm một việc kỳ diệu như thế không?”

Bankei đáp nhẹ nhàng:

- “Có lẽ con cáo của anh đang làm một trò xảo thuật nhưng đó không phải là thể cách của Thiền. Phép lạ của ta là khi nào ta thấy đói ta ăn, và khi nào ta thấy khát ta uống”.

81. Hãy ngủ đi!

Gasan ngồi bên giường Tekisui suốt ba ngày trước khi Tekisui từ trần. Tekisui đã chọn sẵn Gasan làm kẻ truyền thừa.

Ngôi đền vừa cháy cách đó không lâu và Gasan đang bận rộn việc xây lại ngôi đền. Tekisui hỏi Gasan:

- “Con sẽ làm gì khi ngôi đền xây lại xong?”

Gasan đáp:

- “Ðể khi thầy khỏi bệnh, chúng con muốn thầy nói chuyện ở đó”.

Tekisui nói:

- “Nếu thầy không sống đến khi đó.”

Gasan đáp:

- “Rồi chúng con sẽ tìm một người khác.”

Tekisui tiếp:

- “Nếu con không tìm được ai khác.”

Gasan lớn tiếp đáp:

- “Ðừng có hỏi ngu như thế. Hãy ngủ đi!”

82. Không có gì hiện hữu

Yamaoka Tesshu lúc còn nhỏ đi học Thiền, viếng hết thầy nầy đến thầy khác. Yamaoka đến viếng Dokuon ở Shokoku.

Muốn tỏ sự sở đắc của mình Yamaoka nói:

- “Tâm, Phật, loài hữu tình, rốt ráo chẳng có. Bổn tánh chân thật của mọi hiện tướng là cái không. Không có cái có, không có huyền ảo, không có thánh, không có phàm. Không có cho và không có gì để thọ nhận.”

Dokuon ngồi im lặng hút thuốc, không nói gì. Thình lình đập Yamaoka một điếu tre, làm chàng thanh niên này phát sùng. Dokuon hỏi:

- “Nếu không có gì có, thế cái giận của anh từ đâu đến?”

83. Không làm không ăn

Hyakujo, Thiền sư Trung Hoa, thường làm việc với các đệ tử, mặc dù ông đã tám mươi tuổi. Nhổ cỏ trong vườn, quét sân, hái củi.

Các đệ tử ông cảm thấy buồn vì ông thầy già của họ làm việc cực nhọc, nhưng họ biết ông không chịu nghĩ làm việc theo lời khuyên của họ. Vì thế họ dấu mất tiêu dụng cụ làm việc của Hyakujo.

Ngày hôm sau đó, Hyakujo không ăn. Ngày hôm sau Hyakujo không ăn, ngày hôm sau nữa cũng vậy. Các đệ tử đoán:

- “Vì chúng mình giấu đồ làm việc của ổng chứ gì? Tốt hơn là tụi mình đem trả lại chỗ cũ cho ổng.”

Ngày họ làm việc, ông thầy già của họ cũng làm và ăn lại như trước. Buổi chiều, Hyakujo dạy họ:

- “Không làm, không ăn.”

84. Tri âm

Xưa ở Trung Hoa có hai người bạn. Một người chơi đàn tì bà rất điêu luyện và một người nghe đàn rất sành điệu.

Khi người chơi đàn hay có ý diễn tả về núi cao, người kia bảo:

- “Tôi thấy núi trước mặt chúng ta.”

Khi người kia đàn có ý diễn tả về nước, người kia kêu lên:

- “Ðây là dòng nước đang chảy!”

Nhưng chẳng bao lâu ngã bệnh rồi chết. Người chơi đàn cắt đưt dây đàn và không bao giờ chơi đàn nữa. Vì thế từ đó, sự cắt đứt dây đàn tỳ bà là dấu hiệu của tình bạn tri âm.

(Tích Bá Nha, Tử Kỳ)

85. Thời để chết

Thiền sư Ikkyu từ lúc bé đã rất thông minh. Thầy của Ikkyu có một cái tách trà xưa rất quí và hiếm có. Ikkyu lỡ tay đánh vỡ tách trà, lòng rất xao xuyến. Nghe tiếng chân thầy đến gần, Ikkyu nhanh nhẹn giấu những chiếc mảnh vỡ ra đằng sau. Khi thầy đến, Ikkyu hỏi:

- “Thưa thầy, tại sao người ta phải chết?”

Ông thầy già cắt nghĩa:

- “Ðó là lẽ tự nhiên. Mọi vật đều phải chết khi đã sống lâu rồi.”

Ikkyu đưa cái tách vỡ ra nói:

- “Thế đã đến lúc cái tách của thầy phải chết.”

86. Ông Phật sống và người đóng thùng gỗ

Các thiền sư thường hướng dẫn từng người trong một phòng riêng biệt, không ai được vào lúc thầy và trò cùng ở trong phòng.

Mokurai, Thiền sư của đền Kennin ở Kyoto, thường thích nói chuyện với những người buôn bán và những người làm báo cũng như các đệ tử ông. Một người đóng thùng gỗ nào đó hầu như thất học. Anh ta thường hỏi những câu điên điên, uống trà rồi bỏ đi.

Một hôm trong khi anh ta có mặt ở đấy, Mokurai muốn dạy riêng một đệ tử, vì thế ông yêu cầu anh ta chờ ở một phòng khác.

Anh ta phản đối:

- “Tôi biết ông là một ông Phật sống. Cả những ông Phật đá trong đền này cũng không bao giờ từ chối một đám đông người tụ họp trước mặt các ổng. Tai sao tôi lại bị đuổi đi.”

Mokurai phải ra ngoài xem các đệ tử của mình.

87. Ba loại đệ tử

Một Thiền sư tên là Gettan sống vào khoảng cuối thời đại Tokugawa. Gettan thường bảo:

- “Có ba loại đệ tử: những người truyền Thiền cho những kẻ khác, những kẻ giữ đền và rồi có những cái bị gạo và những cái mắc áo.”

Gasan cũng diễn cùng một ý đó. Khi Gasan theo học Tekisui. Thầy của Gasan là một người rất nghiêm khắc, đôi khi đánh cả Gasan.

Các đệ tử khác không chịu nổi giáo lý này nên tháo lui nơi khác. Gasan ở lại nói:

- “Một đệ tử tồi làm lợi cho khả năng của thầy. Một đệ tử khá kính trọng sự tử tế của thầy. Một đệ tử giỏi lớn mạnh dưới kỷ luật của thầy.”

88. Làm thế nào để viết một bài thơ tứ tuyệt

Người ta hỏi một thi sỹ Nhật nổi danh làm thế nào viết được một bài thơ tứ tuyệt của Trung Hoa. Thi sĩ giảng giải:

- “Dòng đầu chứa phần khởi nhập; dòng hai là phần chuyển tiếp của dòng đầu; dòng ba chuyển từ đề mục và bắt đầu một ý mới; và dòng bốn gồm ba dòng trước lại với nhau.”

Một khúc dân ca Nhật minh họa ý này:

“Hai cô gái của một người bán lụa ở Kyoto.

Cô chị hai mươi, cô em mười tám.

Một anh lính có thể giết người với lưỡi kiếm anh ta,

Nhưng hai cô gái này giết đàn ông với đôi mắt các nàng.”

(Hai nàng bán lụa thành Ðông Kinh

Mười tám đôi mươi ngắm thật xinh.

Tráng sĩ giết thù gươm vấy máu,

Mỹ nhân hạ thủ mắt đưa tình.)

89. Đối thoại Thiền

Các Thiền sư huấn luyện các chú tiểu tự diễn tả ý nghĩ của các chú. Hai ngôi đền Thiền, mỗi bên có một chú tiểu hầu cận. Một chú mỗi sáng đi hái rau, gặp chú kia giữa đường.

Chú thứ nhất hỏi:

- “Anh đi mô rứa?”

Chú kia đáp:

- “Ta đi mô bàn chân ta bước.”

Câu trả lời làm chú thứ nhất rối óc, chú về cầu thầy trợ giúp. Thầy chú bảo:

- “Sáng mai, khi con gặp anh bạn nhỏ của con, hãy hỏi lại hắn câu đó. Hắn sẽ trả lời câu đó, rồi con hỏi tiếp: “Giả như anh không có chân thì anh đi mô?” Hắn sẽ chịu ngay”.

Sáng hôm sau khi hai chú gặp nhau. Chú thứ nhất hỏi:

- “Anh đi mô rứa?”

Chú kia đáp:

- “Ta đi nơi mô gió thổi.”

Câu trả lời này lại làm bù đầu chú thứ nhất, chú kia đã đánh bại cả bậc thầy chú.

Ông thầy lại mớm ý:

- “Hãy hỏi hắn đi mô nếu không có gió?”

Ngày hôm sau, hai chú gặp nhau lần thứ ba. Chú thứ nhất hỏi:

- “Anh đi mô rứa?”

Chú kia đáp:

- “Ta đang đi chợ mua rau.”

90. Cái dọi[2] cuối cùng

Tangen theo học với Sengai từ lúc còn bé. Khi hai mươi tuổi, Tangen muốn bỏ thầy đi viếng những người khác để so sánh sự học của mình, nhưng Sengai không cho phép. Mỗi lần Tangen tỏ ý muốn đi, Sengai dọi nhẹ lên đầu Tangen một cái.

Cuối cùng Tangen yêu cầu một sư huynh dụ dỗ Sengai để Sengai cho phép đi. Người sư huynh làm xong ra báo cho Tangen biết:

- “ Việc đã được xong sắp đặt xong. Tôi đã quyết định cho Tengan bắt đầu cuộc hành hương ngay.”

Tangen vào cảm tạ Sengai vì đã được phép đi. Sengai trả lời Tangen bằng một cái dọi nhẹ nữa.

Khi Tangen kể lại chuyện này với sư huynh, vị sư huynh nói:

- “Chuyện thế này? Thầy không cho phép chú và rồi ông lại đổi ý. Tôi sẽ nói với ông”.

Rồi người sư huynh vào gặp Sengai.

Sengai nói:

- “Ta không bỏ chuyện ta cho phép.”

Người sư huynh nói:

- “Con vừa cho chú ấy một cái dọi nhẹ trên đầu, vì khi chú ấy trở lại chú ấy sẽ được giác ngộ và con không thể khiển trách chú ấy được nữa.”

91. Mùi vị của lưỡi kiếm Banzo

Matajuro Yagyu là con trai của kiếm sĩ Nhật lừng danh. Cha anh cho rằng tài nghệ của con ông quá tầm thường khó mong chức phận làm thầy, nên ông đã từ, không dạy.

Vì thế Matajuo đến núi Futara và tìm được một kiếm sĩ lừng danh khác ở đó là Banzo. Banzo lại xác định lời phán quyết của cha anh. Banzo nói:

- “Anh muốn ta dạy anh kiếm thuật phải không? Anh không đủ điều kiện để học kiếm đâu.”

Matajuro một mực hỏi tiếp:

- “Nhưng nếu con luyện tập chuyên cần thì con phải mất bao nhiêu năm để trở thành một kiếm sư?”

Banzo đáp: “Cả quảng đời còn lại của anh?”

Matajuro giải thích:

- “Con không thể chờ lâu đến thế. Con sẽ vượt qua bất cứ khó nhọc nào, nếu thầy dạy con. Nếu con làm một người hiến mình giúp việc cho thầy thì con phải mất bao lâu?”

Banzo hơi dễ dãi: “Ồ có lẽ mười năm.”

Matajuro hỏi tiếp:

- “Cha con đã già rồi và con phải sớm săn sóc ông. Nếu con luyện tập chuyên cần hơn nữa thì phải mất bao lâu ?”

Banzo đáp:

- “Ồ, có lẽ ba mươi năm.”

Matajuro hỏi:

- “Sao thế? Trước thầy bảo mười năm bây giờ ba mươi năm. Con sẽ vượt qua bất cứ cực nhọc nào để nắm vững kiếm thuật trong một thời gian ngắn nhất.”

Banzo đáp:

- “Ðược, với điều kiện anh phải ở lại đây với ta bảy năm. Một người quá nóng nảy muốn đạt kết quả như anh, ít khi học nhanh được.”

Sau cùng, Matajuro hiểu rằng mình đang bị trách mắng vì không có tánh kiên nhẫn. Anh ta kêu lên:

- “Hay lắm, con đồng ý.”

Matajuro không bao giờ nghe nói một lời nào về kiếm thuật và cũng không bao giờ đụng tới thanh kiếm. Matajuro nấu ăn cho thầy, rửa chén bát, dọn giường ngủ, quét sân quét nhà, săn sóc vườn, nhất nhất không nói một lời nào về kiếm thuật.

Ba năm trôi qua, Matajuro vẫn làm việc. Nghĩ đến tương lai, anh ta buồn. Matajuro vẫn chưa bắt đầu học thứ nghệ thuật mà anh ta đã hiến mình cho nó.

Nhưng một hôm Banzo bò đến sau lưng Matajuro và tặng anh ta một đường kiếm rợn tóc gáy bằng một thanh kiếm gỗ.

Ngày hôm sau, lúc Matajuro đang nấu cơm, thình lình Banzo nhảy bay qua người anh ta.

Sau đó, ngày đêm Matajuro phải phòng vệ những cú đánh bất ngờ như thế. Bất cứ ngày nào, không một phúc nào Matajuro không suy nghĩ đến ý vị của lưỡi kiếm Banzo.

Matajuro học rất nhanh. Anh mang lại cho thầy những nụ cười vui vẻ. Matajuro trở thành một kiếm sĩ vĩ đại nhất nước.

92. Chiếc đũa trui

Hakuin thường nói với các đệ tử của ông về một bà lão có tiệm trà gần đấy, ca tụng bà là người hiểu Thiền. Các đệ tử không tin lời ông, và muốn tự mình khám phá điều đó.

Bất cứ lúc nào bà lão thấy họ đến, bèn hỏi ngay rằng họ đến để uống trà hay đến để khảo hạch sự hiểu Thiền của bà. Trường hợp đầu, bà tiếp đãi họ tử tế. Trường hợp sau, bà ngoắc họ đến sau một bức màn. Ngay lúc họ vâng lời bước đến, bà đánh họ bằng một chiếc đũa sắt để gắp lửa.

Chín phần mười bọn họ đều không thoát khỏi tay bà.

93. Thiền người kể chuyện

Encho là một người kể chuyện nổi danh. Những câu chuyện về tình yêu của anh ta làm tim người nghe rung động. Khi anh ta kể về chiến tranh, người nghe có cảm tưởng như mình đang ở giữa chiến trường.

Một hôm Encho gặp Yamaoka, một cư sĩ đã lãnh hội hầu hết căn bản của Thiền. Yamaoka bảo:

- “Tôi hiểu anh là một tay kể chuyện hay nhất nước, anh có thể làm người ta khóc hay cười dễ dàng như ý muốn. Hãy kể cho tôi nghe câu chuyện Chú Bé Ðáng Kính thích thú xem nào. Khi tôi còn bé tí, tôi thường nằm ngủ cạnh mẹ tôi, và mẹ tôi thường kể cho tôi nghe câu chuyện đời xưa đó. Ðến giữa câu chuyện là tôi ngủ rồi. Hãy kể câu chuyện đó như mẹ tôi đã kể cho tôi nghe đi.”

Encho không dám thử vụ này. Anh ta xin một thời gian để nghiên cứu. Mấy tháng sau anh ta đến nói với Yamaoka:

- “Hãy cho tôi một dịp để kể chuyện cho ông nghe.”

Yamaoka đáp:

- “Hãy để hôm nào khác.”

Encho thất vọng vô cùng. Anh ta nghiên cứu thêm và cố gắng nữa. Anh ta bị Yamaoka từ chối nhiều lần. Khi Encho bắt đầu kể, Yamaoka chận lại:

- “Anh kể chưa giống mẹ tôi.”

Encho phải mất năm năm trời mới có thể kể câu chuyện đời xưa đó cho Yamaoka giống như mẹ Yamaoka đã kể.

Yamaoka đã truyền Thiền cho Encho bằng cách này.

94. Dạo mát nửa đêm

Nhiều đệ tử đang theo học thiền định dưới sự hướng dẫn của Thiền sư Sengai. Một người trong bọn họ thường hay dậy ban đêm, vượt tường ra phố để dạo mát cho thỏa thích.

Một đêm, Sengai đi giám thị phòng ngủ, thấy một đệ tử vắng mặt và cũng khám phá ra được chiếc ghế đẩu cao mà anh ta thường dùng để leo qua tường. Sengai dời chiếc ghế chỗ khác và đứng thay vào chỗ đó. Khi anh chàng rong chơi trở về, không biết rằng Sengai là chiếc ghế, anh ta đặt chân lên đầu thầy và nhảy xuống đất. Khám phá ra sự việc mình làm, anh ta hoảng sợ.

Sengai bảo nhỏ nhẹ:

- “Sáng sớm này trời lạnh lắm. Con hãy cẩn thận kẻo bị cảm.”

Người đệ tử không bao giờ ra ngoài ban đêm nữa.

95. Lá thư cho ngày hấp hối

Bassi viết lá thư sau đây để gởi cho một đệ tử của ông sắp chết:

“Bổn tánh của tâm con không sinh, vì thế nó không bao giờ chết. Nó không phải là một hiện hữu, nên nó không biến mất. Nó không phải là cái trống rỗng, mà là cái chân không. Nó không có màu sắc và thể hình. Nó không hưởng thụ khoái lạc và chịu đựng sự đau đớn.

Thầy biết con bệnh nặng lắm. Giống như một người học Thiền giỏi, con đang đối mặt hoàn toàn với sự đau đớn. Có thể con không rõ ai là kẻ đang đau khổ, nhưng hãy hỏi chính con: “Bổn tánh của con là gì ?” Hãy nghĩ một điều này thôi. Con sẽ không cần gì nữa. Ðừng ham muốn gì cả. Sự chấm dứt của con không chấm dứt, nó giống như một bông tuyết trong trắng tan biến trong không khí tinh khiết.”

96. Một giọt nước

Một Thiền sư tên là Gisan bảo một chú tiểu mang cho ông một thùng nước để dội mát phòng tằm của ông.

Chú tiểu mang nước đến, và sau khi dội phòng tắm xong, đổ ra mặt đất tí nước còn lại trong thùng.

- “Con ngu quá”, Gisan mắng. “Tại sao con không đem nước thừa tưới cây? Con có quyền gì lãng phí cả một giọt nước trong đền này?”

Ngay lúc đó chú tiểu giác ngộ. Chú đổi tên là Tekisui, có nghĩa là một giọt nước.

97. Giáo lý tối thượng

Thời xưa ở Nhật, người ta thường dùng những chiếc đèn lồng sườn tre phất giấy trong có gắn đèn sáp. Một đêm nọ, một người mù tới thăm bạn. Khi về, người bạn biếu một lòng đèn để soi đường đi. Anh ta nói:

- “Tôi không cần đèn. Ðối với tôi, tối và sáng cũng như nhau.”

Người bạn đáp:

- “Tôi biết anh không cần đèn để soi đường nhưng nếu anh không cầm một cái, người khác có thể chạy tung vào anh đó. Vì thế anh nên cầm một cái.”

Người mù ra về với chiếc lồng đèn, và anh ta đã ra đi khá xa, một người ở đâu chạy tung vào anh ta.

- “Coi kìa, anh đi đâu vậy!”, anh ta than phiền với người lạ. “Bộ anh không thấy đèn tôi sao?”

Người lạ đáp:

- “Ðèn sáp của anh tắt queo rồi, anh ơi.”

98. Không vướng mắc

Kitano Gembo là sư trưởng của đền Eihei mất vào năm 1933 khi ông được chín mươi hai tuổi. Suốt đời Kitano cố gắng để không vướng mắc vào bất cứ một điều gì. Lúc hai mươi tuổi Kitano lang thang như một tên ăn mày, Kitano gặp một du khách hút thuốc lá, khi cả hai cùng bước xuống một con đường núi, họ dừng lại dưới một tàn cây để nghĩ mát. Du khách biếu Kitano một điếu thuốc, Kitano nhận vì khi đó ông rất đói.

Kitano phê bình: “Thuốc này hút thú làm sao”. Du khách biếu thêm một ống điếu hảo hạng và một ít thuốc lá, rồi hai người chia tay nhau.

Kitano cảm thấy: “Những vật thích thú có thể quấy phá sự thiền định. Trước khi đi xa hơn, tốt hơn bây giờ ta hãy dừng lại.” Vì thế Kitano vất đồ hút thuốc.

Lúc hai mươi ba tuổi. Kitano học Kinh Dịch, một bộ kinh triết lý xâu xa nhất về vũ trụ. Lúc đó mùa đông lạnh, Kitano cần một ít quần áo dày. Kitano viết thư cho thầy ở cách xa ông độ một trăm dặm đường, nói với thầy về việc mình cần, và thơ nhờ một du khách mang đi. Hầu như mùa đông sắp hết mà vẫn không thấy trả lời hay quần áo chi cả. Vì thế, Kitano cầu sự ứng cảm của Kinh Dịch, trong kinh này cũng có dạy thuật bói toán, để xác định thư được mang đến nơi hay bị lạc. Kitano thấy rằng thư đã đến nơi. Sau đó thư của thầy ông gửi đến nhưng không nói gì về quần áo.

Kitano cảm thấy: “Nếu ta cứ làm cái việc xác quyết với Kinh Dịch thế này thì ta có thể chểnh mảng việc thiền định mất.” Vì thế Kitano từ bỏ giáo thuyết huyền diệu này và không bao giờ cầu những năng lực huyền bí của nó nữa.

Lúc hai mươi tám tuổi, Kitano học cách viết chữ Nho cho đẹp và làm thơ. Kitano trở nên thiện nghệ trong nhữg môn nghệ thuật này khiến thầy ông phải ca ngợi. Kitano nghĩ:

“Nếu bây giờ ta không dừng lại, ta sẽ là một thi sĩ chứ không phải một Thiền sư.” Vì thế Kitano không bao giờ làm thơ nữa.

99. Dấm của Tosui

Tosui là một Thiền sư đã bỏ hình thức những ngôi đền để sống dưới gầm cầu với những kẻ ăn mày. Khi Tosui quá già, một người bạn chỉ cho Tosui cách kiếm sống mà không phải đi xin.

Người bạn chỉ cho Tosui lượm gạo để làm dấm. Tosui làm dấm kiểu này cho đến khi ông qua đời. Trong khi Tosui làm dấm, một người ăn mày biếu ông một bức tranh Phật. Tosui treo nó lên vách lều và ghi vào cạnh bức tranh:

“Thưa ông Phật A di đà: cái phòng này chật hẹp lắm. Tôi có thể để ông ở lại đây nhất thời. Nhưng xin ông đừng có nghĩ rằng tôi cầu cạnh ông để ông giúp tôi được tái sanh nơi thiên đàng của ông đấy nhé.”

100. Ngôi đền im lặng

Shoichi là một Thiền sư chột mắt nhưng chói ngời ánh sáng giác ngộ. Shochi dạy các đệ tử của ông ở đền Tofuku.

Ngày đêm toàn thể ngôi đền chìm trong im lặng. Không có một tiếng động nhỏ nào.

Cả đến việc đọc kinh cũng bị ông thầy bãi bỏ. Các đệ tử của Shoichi chỉ còn có việc thiền định.

Khi ông thầy qua đời, một bà lão hàng xóm nghe tiếng chuông và tiếng tụng kinh. Bà biết là Shoichi đã qua đời.

101. Thiền của Phật

Phật nói: “Ta xem những nơi các vua và các nhà cầm quyền cai trị như là những hạt bụi. Ta xem những kho vàng và châu ngọc như những viên gạch và những viên sỏi. Ta nhìn những chiếc áo lụa tốt đẹp nhất như những mảnh vải rách tả tơi. Ta thấy vô số thế giới của vũ trụ này nhỏ như những hạt trái cây, và chiếc hồ lớn nhất ở Ấn Ðộ như một giọt dầu trên chân ta. Ta biết những giáo lý của thế gian là những ảo thuật của những tên phù thủy. Ta thấy rõ tư tưởng cao siêu của sự giải thoát như là một miếng nhung vàng trong giấc mộng, và thấy thánh đạo của những kẻ thông sáng như những đóa hoa xuất hiện trước mắt một người. Ta xem sự thiền định như là một cột trụ trên núi cao và Niết bàn là một cơn mộng du giữa ban ngày.

Ta xem những lời phán quyết về đúng và sai như là sự uốn mình nhảy múa của một con rồng, và sự lên xuống của đức tin là dấu vết của bốn mùa để lại.”

HẾT

[1] Muju, chữ Hán viết là 無住 (Vô Trụ, cũng đọc là Vô Trú). Wikipedia viết về vị thiền sư này như sau: “Vô Trụ Đạo Hiểu (zh. 無住道曉, ja. mujū dōkyō), 1226-1313; còn được gọi là Nhất Viên (ja. ichien), là một vị Thiền sư Nhật Bản dòng Lâm Tế, môn đệ của Thiền sư Viên Nhĩ Biện Viên. Sư diêu du khắp nước Nhật và tham vấn nhiều Thiền sư. Sư có một tác phẩm rất hay, được gọi là Sa thạch tập (zh. 沙石集, ja. shasekishū, được dịch ra Việt ngữ với tên Góp nhặt cát đá). Tác phẩm này là một bản sưu tầm những ngụ ngôn, lời dạy của các chư Phật, Tổ và những Thiền sư, rất được ưa chuộng trong giới thiền”. (Goldfish).

[2] Sách in là “gọi”, tôi sửa lại thành “dọi”. (Goldfish).